Jazz in steen

Rik Dijkman ( 45 ) geldt als een van de beste metselaars van Nederland. Het vak sterft langzaam uit. 'Een hanenkam, dat moeten ze nu op YouTube opzoeken.'

'Schoon metselwerk is heel erg Nederlands en ik vind het prachtig. Een mooie bakstenen muur is niet vlak, die heeft reliëf, leven, er zit ritme in. Als het goed is gedaan, zie je een subtiel verloop van kleur en zijn de stenen in een bijzonder verband gemetseld: een wild verband, een kettingverband of een ander steensverband. Ik ken geen ander land waar dat metselwerk me zo blij maakt.


'Maar het ambacht verdwijnt. Architecten houden meer van glas, natuursteen en staal lijkt wel. Heeft iemand gezegd dat ik een van de beste metselaars van Nederland ben? Dat zegt meer over het vakmanschap van vandaag dan over mij. Wat ik kan, kon vroeger iedere drol. Een hanenkam metselen boven een kozijn of een segmentboog, dat was standaardkennis. Het zou me niets verbazen als ze in de bouw nu op YouTube moeten opzoeken: 'Hoe maak ik een hanenkam.'


'Ik wilde jazzmuzikant worden. Ik speelde piano in een band. Ik trad af en toe op, maar die middelbare school kwam nooit af. Totdat mijn vader zei: 'Het is mooi zo. Jij komt in de zaak. ' De eerste drie jaren mocht ik in zijn metselbedrijf niets anders dan bezemen en stenen sjouwen. 'Alleen afkijken, niet metselen', zei mijn vader. Na drie jaar metselde ik mijn eerste muurtje.


'Als je een vakman bezig ziet, lijkt metselen makkelijk. Maar het luistert heel precies. De dosering van de mortel op je troffel bepaalt hoe snel en schoon je werkt. Dat kost een paar jaar om het juiste gevoel te krijgen. De baksteen moet je in een beweging in de specie vlijen. De rijke kant voor - een baksteen heeft een voor- en achterkant - en dan in een keer goed leggen. Strak aan de draad en in het verband. Niet tikken met je troffel, niet schuiven. Pats en hij ligt, pure hand-oog coördinatie.


'Nederland is een baksteenland. Dat komt door al die klei in de rivierdelta. Onze bakstenen zijn bruin, oranjeachtig en rood. Dat is de kleur van Nederland. En hier metselen we schoon, niet zoals in andere landen, waar vuilwerkmuren worden gemetseld en de steen achter stuc wordt gesmeerd. Hier is de metselaar de vakman die het aanzicht van de muren bepaalt.


'Ik heb het geluk dat ik bij een gespecialiseerd bedrijf werk dat bijzondere steensverbanden legt. Als je alleen maar meters in een Vinex-wijk moet maken, kom je nooit verder dan een halfsteensverband: alle stenen met de strek - de lange kant - naar buiten, steeds half laten overlappen op de ander. Dat is het snelst en goedkoopst, maar het is ook een tikkeltje saai.


'Die grachtenpanden in Amsterdam. Dat zijn kunstwerken. Met hun steensverbanden: dan heeft de muur de diepte van een strek, gemetseld in kruis- of staand verband. Allemaal methodes die maken dat zo'n muur er anders uitziet. En er zitten details in die soms uit kunnen groeien tot beeldhouwwerkjes..


'Ik houd van dit werk. Ik houd ervan dat je om zes uur 's morgens de stad binnenrijdt en er nog niemand op straat is. Dan klim je de steiger op. De bakker opent zijn winkel, de slager boent de stoep. De stad wordt wakker. Dat vind ik een mooi moment op de dag.


'Muzikanten zijn niet zo van vroeg opstaan. Ik kwam soms pas om drie uur 's nachts terug van een optreden. Dan moest ik om zeven uur weer op de steiger staan. Daar begrepen die bandleden geen snars van. 'Hé Rik, waarom metsel jij eigenlijk?'


'Ik heb het nog een tijdje in de muziek geprobeerd, maar ik ben toch weer een metselbedrijf begonnen. Ik speel nog weleens. Het evenwicht tussen deze twee disciplines is prettig. Die muziek is mooi, maar het verdient weinig. Ik ontwerp met mijn eigen bedrijf tuinbanken, tuinmuren, vijvers, naast mijn gewone metselwerk.


'Wat schoon metselwerk mooi maakt, is dat al die stenen samen een geheel zijn en tegelijk is elke handgebakken steen anders. De een heeft een oneffenheidje hier, de ander is wat groenig, de derde loopt wat hol. Dat geeft leven. En het wordt extra mooi als je je voegen aanpast op het soort baksteen: terugvoegen, platvol of een snijvoeg. De eerste wijkt naar binnen, platvol geeft een vlakke wand. En een snijvoeg - als de voeg ietsje ui steekt - oogt klassiek: dat zie je veel bij oude Amsterdamse grachtenpanden.


'Als ik langs het Rijksmuseum loop, kan ik helemaal volschieten. Puur van het ritme van dat metselwerk. Zo'n gebouw, dat is net of ik een concert van Keith Jarrett hoor. Dat museum heeft een mooie cadans. Niet zo saai als bij een halfsteensverband, dat is alleen maar toemtoemtoem. Nee: takaktaaadadaahtak, dat is dat Rijksmuseum. Dat is metselwerk dat inspireert, het is afwisselend met mooie details en oog voor stijl en het swingt als een trein.


'Als we op de steiger staan, draaien ze geen jazz. Nee. Daar staat 538 op. Helaas, maar ik pak ze wel terug. 's Ochtends, in mijn bus, als we naar het werk rijden met de jongens, draai ik heel hard Keith Jarrett. Haha.


'Ik ben nu 45. Als je voorzichtig tilt, kun je best oud worden in dit vak. Mijn vader is 70 en staat nog steeds op de steiger te voegen. Het blijft mooi werk.


'Als het af is en het er netjes uitziet, alle stenen strak aan de draad, geen smet op de muren, geen mortelsluier op de stenen, sta je met de aannemer vaak nog even samen te kijken. Zegt hij: 'Zo, dat ziet er weer strak uit.' Dat is een heel bevredigend moment.'


Nederlands kampioenschap metselen en voegen. Dalfsen, 9 t/m 16 april. metselwedstrijden.nl

CV RIK DIJKMAN

Rik Dijkman, Soest, 1968, getrouwd, vader van vier kinderen. Metselaar, muzikant en eigenaar van HRDmetselwerken.nl, oprichter van Steendesign (2004-2008).


Componist en pianist van de band NJAMBI (njambi.nl). Oprichter van boekingskantoor Atlantis Productions.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden