Reportage

Jarige PvdA viert aarzelend feest

Het afgelopen weekend werd de partij 70 jaar - even oud als veel leden die daar op afkwamen. Hoe nu verder? 'Amechtig nieuwe leden zoeken is misschien niet zo van deze tijd.'

Diederik Samsom zondag op het Festival van de Arbeid in Utrecht. 'We hadden de comfortabele zijlijn kunnen kiezen. We deden dat niet.' Beeld Julius Schrank

Strategie moet je er verder niet achter zoeken, vertelt Diederik Samsom zondagmiddag in het Vorstelijk Complex in Utrecht, waar de PvdA 1 mei vierde. Toch is dit wellicht de belangrijkste uitkomst van een paar weken inleidend wapengekletter voor de verkiezingen van volgend jaar: van zowat alle partijen van enige betekenis is de lijsttrekker een jaar voor de verkiezingen bekend. Alleen de PvdA houdt de kaarten tegen de borst.

Wordt het weer Samsom, toch Lodewijk Asscher, of komt Ahmed Aboutaleb alsnog uit de kast? Dat is de vraag die de tweede helft van dit politieke jaar gaat beheersen. Aandacht is altijd goed, en die gaat de PvdA op deze manier volop krijgen. Mensenwerk of meesterzet? Volgens Samsom komt het doordat de partij heeft afgesproken dat de lijsttrekker pas wordt bekendgemaakt als de hele kandidatenlijst klaar is, in oktober dus. 'Een beetje onhandig misschien', zegt hij. 'Maar bedenk dat er al zestien jaar geen verkiezingen zijn gehouden waarvan de datum zo lang tevoren bekend was.' En ja, een lijsttrekkersverkiezing, zoals met Bos in 2002 en met hemzelf in 2012, heeft veruit zijn voorkeur.

De kern van zijn feesttoespraak was een dag eerder al bekend, via een essay onder de titel 'De Nieuwe School' op de website van de PvdA. Het jongste rapport van de onderwijsinspectie, De Staat van het Onderwijs 2016, laat bij veel partijen de alarmbel rinkelen. Onderwijs vergroot de kloof in de samenleving, doordat kinderen van ouders met een hoge opleiding vaak ook hogere schooladviezen krijgen. Onacceptabel, vindt Samsom. Onderwijs is het beste antwoord op ongelijkheid. Die nieuwe school mag wat hem betreft jaarlijks tot tien miljard euro extra kosten. Samsom schreef dat essay samen met Eric van 't Zelfde, directeur van de Hugo de Groot-school in Rotterdam-Zuid, een probleemschool die in zeven jaar tijd veranderde in 'een van de beste scholen van het land'.

'Laat de PvdA werk maken van onderwijsplan'

'PvdA-fractieleider Diederik Samsom moet geen essay schrijven over zijn nieuwe visie op het onderwijs, maar een plan indienen in de Tweede Kamer en voorleggen aan zijn eigen onderwijsminister.' Dat is de reactie van de Algemene Onderwijsbond (AOb) op het essay 'De Nieuwe School', dat Samsom schreef met Erik van 't Zelfde, rector van de Hugo de Grootschool op Rotterdam-Zuid.

De AOb kan volgens een woordvoerder 'best een eind meegaan' in het PvdA-plan voor meer brede scholengemeenschappen om de tweedeling in het onderwijs tegen te gaan. 'Klinkt mooi, maar het is de vraag hoe groot de fractie na de verkiezingen is.' Daarom spoort de AOb de PvdA aan plannen in te dienen die een vertaling zijn van die visie op het onderwijs. 'Maak er direct werk van.'

Ruimte voor docenten

'Docenten moeten de ruimte krijgen zichzelf permanent te verbeteren', zegt Samsom voor zo'n 250 meivierders, vaak niet veel jonger dan de 70-jarige PvdA. 'Meer onderwijstijd voor leerlingen op jonge leeftijd', bepleit hij ook. Dat is een ouder plan: Samsom wil kinderen vanaf twee jaar onderwijs aanbieden.

Met het stimuleren van brede scholengemeenschappen corrigeert Samsom in zekere zin zijn eigen schoolloopbaan. De jonge Diederik was leerling van wat hij eerder deze eerste mei 'een klein, lief, mooi gymnasium in Friesland' noemt. Toen die school in de jaren tachtig moest wijken voor de door de PvdA gepropageerde brede school, inspireerde hem dat tot zijn eerste bezetting. 'De PvdA heeft tegen de tijdgeest in soms meer gelijk dan je zou denken', constateert hij achteraf droogjes.

Leidende Cito-toets

Ook nu wordt het ministerie van Onderwijs geleid door een PvdA-bewindspersoon - Jet Bussemaker. Die zei vorige week nog dat ze niet zal aarzelen de Cito-toets belangrijker te maken: 'De Cito-toets moet leidend zijn. Samsom betoogt in Utrecht iets heel anders. 'Zodat niet die ene Cito-score, maar je blijvende inzet bepaalt door welke deur je de school verlaat', zegt hij. Dat vergt nog enige afstemming.

Samsom blikt in Utrecht ook alvast terug op de periode van gedeelde regeringsverantwoordelijkheid met de VVD. 'We hadden de comfortabele zijlijn kunnen kiezen', zegt hij. 'En dan roepen dat het allemaal een schande is. We deden dat niet.'

Sofagesprek

'Soms moet je daarbij tegen je hart in beslissen', had hij eerder die middag gezegd, in een sofagesprek met Job Cohen, Agnes Jongerius en Bart van Bruggen van de Jonge Socialisten. En dat met de VVD als weerbarstige, zelfs nare partner. Desondanks is er veel bereikt, vindt de fractieleider. Samsom noemt recente successen: het volwaardig loon voor jongeren, de wet tegen uitbuiting in de transportsector.

'Je moet buiten het systeem durven denken', houdt Van Bruggen hem voor. Voormalig actievoerder Samsom is bedachtzamer. Die spreekt van 'bijsturen op het juiste moment, kleine stapjes'.

Zonde

Met wie die stapjes moeten worden genomen? Oud-fractieleider Cohen hekelt Wouter Bos, die in zijn laatste column in de Volkskrant GroenLinks als mogelijke partner noemt, maar de SP buiten beschouwing laat. 'Dat betreur ik. Het is zonde als je niet dicht bij hen komt.' Het levert hem een stevig applaus op.

Samsom zoekt een andere richting. Hij wil wel buiten het systeem denken, maar dan niet in termen van politieke partijen. 'We zullen andere bewegingen aan ons moeten binden, bondgenoten moeten zoeken binnen de progressieve familie. Amechtig steeds meer nieuwe leden zoeken is misschien niet zo van deze tijd.'

Het zal sommige partijveteranen koud om het hart worden bij zulke woorden. Toch konden ze een troostrijke gedachte mee naar huis nemen: hun partij heeft de komende maanden de regie over een fijne cliffhanger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden