Jarenlang aan de bar bij de moordenaar van je stiefvader

Suriname stemt vandaag over amnestie voor de verdachten van de Decembermoorden. Dertig jaar na het drama kruisen 'daders' en nabestaanden nog dagelijks elkaars pad.

PARAMARIBO - Medeverdachten zijn er genoeg in de buurt van Desi Bouterse als hij zaterdag innig wordt omhelsd na zijn verkiezing tot voorzitter van zijn NDP. Ernst Geffery, collega-couppleger, is een oude man geworden. En Errol Alibux, premier na de Decembermoorden, komt zachtjes aanschuifelen. Gewillig poseert het Surinaamse staatshoofd in de vroege avond, twee dagen voor zijn verwachte amnestie, met zijn enthousiaste fans. Alsof de NDP'ers met een popster op de foto gaan.


Wanneer Bouterse een van zijn opzwepende toespraken houdt, kan Graziëlla Kamperveen (41) hem wel eens horen op haar balkon in de wijk Zorg en Hoop. Paramaribo is immers een dorp. Eentje waar daders en slachtoffers, dertig jaar na de executie van 15 critici van het militaire regime, nog volop elkaars pad kruisen. Op school, feestjes, in de winkel of zomaar op straat.


Soms zonder het te weten. Zo was de barman die jarenlang Graziëlla drankjes serveerde in sociëteit 'Het Park', een van de schutters die op 8 december 1982 op haar bevende stiefvader, de advocaat Harold Riedewald, schoot. Dezelfde barman kon het ook goed vinden met haar man Henk, zoon van de doodgeschoten radiodirecteur Ampie Kamperveen. Dat deze ex-lijfwacht ooit in 1982 toezicht had gehouden in Fort Zeelandia op een angstige Ampie, hield hij geheim voor zijn gasten.


De kinderen van Graziëlla zitten op school met kinderen van de zoon van Imro Themen, een van de 22 verdachten. 'Je moet zaken wel gescheiden houden', zegt ze op het balkon. Een koel briesje waait door het huis, ooit de woning van Ampie. Als 12-jarige zag ze in het mortuarium het lichaam van haar stiefvader, met een flink gat in zijn slaap. Graziëlla: 'Dit is zo'n kleine gemeenschap. Je kan het die kinderen toch niet kwalijk nemen? Het zijn toch geen moordenaars?'


Bouterse en zijn NDP willen vandaag, tot ontzetting van de nabestaanden, met een amnestie een streep zetten onder het 8 Decemberdrama. Maar het bloedbad, dat in Nederland vergelijkbaar zou zijn met de executie van 584 vooraanstaande burgers, zal nog lang het land in zijn greep houden. En iedere keer weer leidt het tot vreemde, ongemakkelijke taferelen.


Zo is Surinames nieuwe ambassadeur in China, benoemd door Bouterse, een neef van de geëxecuteerde journalist Jozef Slagveer. Op een receptie onlangs van de Indonesische ambassade zag een zus van de vermoorde militair Surindre Rambocus, op wie Bouterse zou hebben geschoten, plotseling de president binnenkomen. Ze ging niet weg. Een andere zus van Rambocus is getrouwd met een politicus die minister was in de regering-Wijdenbosch, een creatie van de ex-legerleider.


Beide opa's vermoord

Sunil Oemrawsingh, die zijn oom verloor in Fort Zeelandia, woonde korte tijd tegenover de moeder van Bouterse. 'We hebben elkaar nooit gesproken', zegt hij droogjes in zijn winkel in de binnenstad. 'Als zijn mensen ergens binnenkomen, zoals op feestjes, dan ga ik meteen weg. Maar hoe ver moet je gaan? Moeten ze altijd je plezier verpesten?'


Binnen zijn partij, de NPS, was hij een van de kandidaten om zitting te nemen in Surinames hoogste adviesorgaan. De ondernemer weigerde want hij wilde niet de eed afleggen tegenover president Bouterse. Een jarenlange adviseur van de oud-bevelhebber ontmoette hij lange tijd in een café. Tot de verdachtenlijst van het OM bekend werd en de man erop bleek te staan.


Oemrawsingh: 'Ik zei toen tegen hem: 'luister, spreek mij nooit meer aan als ik hier ben'. Hij kon het wel waarderen dat ik zo eerlijk was.' Een andere felle tegenstander van Bouterse, parlementslid Winston Jessurun, is al ruim dertig jaar bevriend met boutist Ramon Abrahams. 'Op het huwelijk van Abrahams dochter waren we er allebei. We hebben elkaar niet gesproken. Dit soort situaties kan je alleen vermijden als je je opsluit. Maar dan isoleer je jezelf.'


Yasser Riedewald (29) was twee maanden toen zijn vader vermoord werd en zijn moeder met de drie kinderen vluchtte naar Nederland. Sinds 2007 woont hij weer in Suriname. 'In het land waar de president de moordenaar van mijn vader is', zegt de makelaar cynisch. 'Hoe leg ik mijn kind straks uit dat de president, die een voorbeeldfiguur moet zijn, zijn opa heeft laten vermoorden? Dat hij een crimineel en een drugsdealer is.'


Graziëlla: 'Mijn dochtertje van 11 jaar zei laatst op school dat op '8 december' allebei haar opa's zijn vermoord. Ze maakt nu hetzelfde mee als ik.'


Ook Yasser maakte mee hoe klein Suriname is. Een van zijn beste vrienden is de zoon van parlementsvoorzitter en Bouterse-aanhanger Jenny Simons. Hij was ook jaren bevriend met een neef van Bouterse. Deze vroeg een keer aan de ex-legerleider wat er in 1982 precies was gebeurd.


Yasser: 'Bouterse zei tegen hem dat de waarheid in de rechtszaak wel naar boven zou komen. Maar hij is nooit verschenen. En nu, vlak voor de uitspraak, gaat hij zichzelf amnestie verlenen. Laf.'


Oog in oog met Bouterse

De Riedewald-kinderen belandden, privé, zelf ook in een vreemde situatie. Sommige nabestaanden spreken er nog steeds schande van dat hun moeder trouwde met Henk Goedschalk. Deze oud-president van de Centrale Bank was jarenlang een Bouterse-vertrouweling. Yasser: 'Hij was niet betrokken bij 8 december. En Bouterse is nooit bij ons over de vloer gekomen.'


Graziëlla: 'Het is heel erg dat sommigen zo negatief over haar denken. Mijn moeder wil, net als alle nabestaanden, dat Bouterse wordt berecht. Ze hield zielsveel van onze vader. Ze beloofde hem in het mortuarium één ding: dat de daders ooit hun straf zouden krijgen en dat ze er alles aan zou doen om zijn kinderen groot te brengen zoals hij dat wilde.'


Geen enkele zitting van de krijgsraad miste Graziëlla sinds 2007. Daar zag ze plotseling een leerling van haar stiefvader, advocaat John Kraag. 'Bleek hij de oud-militair Arthy Gorré te verdedigen. Mijn stiefvader en Gorré waren vrienden. Gorré groette hem nog toen hij in Fort Zeelandia werd gebracht. Uren later was hij dood. Op een bijeenkomst kwam een andere oud-topmilitair, Etienne Boerenveen, ooit spontaan op me af. Hij wilde zeggen dat hij met '8 december' niets te maken had. Nu is hij een van de verdachten. De rechtszaak is belangrijk om te weten wie wat heeft gedaan.'


Wat ze zouden doen als ze plotseling oog in oog zouden staan met Bouterse? Yasser: 'Laten we het daar niet over hebben'. Johnny Kamperveen, broer van Henk, overkwam het ooit. 'Dit is een mooi moment om hem neer te halen', zei de populaire presentator in 2002. Graziëlla: 'Ik ben niet bang voor Bouterse. Ik zou hem één ding vragen: Waarom heb je ons onze vader ontnomen?'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden