Jaren tachtig in de jaren tien en een scheurkalender

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: een beetje jaren tachtig in de jaren tien en wat te doen als de nood hoog is.

Uit Museum Rob Scholte Beeld X

Den Helder, 18 november

De jaren tachtig, de jaren tachtig. Sta me toe dat ik er over begin, ook al is 'de herinnering aan wat gebeurd is niet noodzakelijkerwijs de herinnering aan wat zich echt heeft voorgedaan' zei Marcel Proust, en hij had gelijk.

Wat zich zeker voordeed: de auto van kunstenaar Rob Scholte werd opgeblazen op 24 november 1994, hij verloor zijn benen bij die aanslag. Dat is maandag aanstaande twintig jaar geleden, en qua Nederlandse kunst waren toen pas de jaren tachtig definitief voorbij. Was Rob Scholte anders onze eigen Jeff Koons geworden? Loos gespeculeer.

Rob Scholte verdween, eerst naar Tenerife en toen naar nergens, maar onlangs zag ik hem door Frénk van der Linden geïnterviewd worden. Dan ben je absoluut back. En nu doorkruiste ik de winderige 50 meter die het station Den Helder scheidde van het Museum Rob Scholte. Entree: 2,50 euro, koffie incluis.

Maar dan dat postkantoor waarin het museum zetelt: de systeemplafonds zijn een horreur, klimaatbeheersing nergens te bekennen, de linoleumvloeren wijzen vooruit naar het verpleeghuis waar u niet wilt belanden; kortom, als kunstwerk zou je je wellicht een andere omgeving wensen.

Maakte dat wat uit? Nee. Weinig. Want museum is dan misschien een groot woord, dit is wel een van de aardiger kunstplekken van het land. Scholte heeft zijn eigen verzameling opgehangen, afgewisseld met zijn eigen werk. Dat volgt de tijdgeest, want 'verzamelingen' zijn erg in, ik struikelde het afgelopen jaar over de Wunderkammer-achtige tentoonstellingen. Maar dit heeft een langere geschiedenis, Scholte zoekt en graast al dertig jaar naar beelden om te hergebruiken en in 'Scholtes' te veranderen.

Een deel van het geëxposeerde komt van de kringloopwinkel, zoals de momenteel getoonde, tientallen stuks 'houtwerk': volkskunst, uit verschillende houtsoorten opgetrokken tafereeltjes die met eindeloos geduld in elkaar zijn gepriegeld. Of de achterstevoren opgespannen geborduurde kussens, waar de draden uit de met naald en draad gekopieerde 17de-eeuwse schilderkunst steken. Ik liet de ironie varen en voelde een lichte ontroering over de maakster, die 'haar liefde voor de Nederlandse kunst uitdrukte, terwijl haar man Studio Sport keek' zoals de kunstenaar zegt - zijn snedigheid is intact gebleven.

Tussen de anonieme foto's en fragiel oosters bamboewerk, kitsch zo u wilt, hangen drukken van Jan Toorop, prenten van Han van Meegeren, een leuke Woody van Amen, schilderijen van Scholtes oude kompanen Maarten Ploeg en Peter Klashorst. Overigens ziet u maar of u dat herkent of bevalt. Nergens hangen bordjes en ook dat herinnerde me aan de zalige pre-educatie, pre-informatie van de jaren tachtig, toen men nog zonder audiotour, zaaltekst en shortguide het museum in mocht. Het zet aan tot zelf kijken, nadenken en doen. Denk zelf en Do It Yourself.

En passant ontdekte Scholte in een lokale krant ook nog de jonge auteur Robin Corbee, die nu dankzij hem haar eerste boek publiceert. Den Helder, koester uw aangewaaide inwoner/ondernemer. Deze week schijnt uw gemeenteraad te beslissen of Scholte in zijn postkantoor mag blijven en mag uitbreiden. Er zullen wel weer wetten in de weg staan, en praktische bezwaren, en hedendaags gezeur over systeemplafonds en klimaatbeheersing. Maar u kunt ook denken: een beetje jaren tachtig in de jaren tien, why not?

Amsterdam, 20 november

Nou kijk ik niet op een tegeltjeswijsheid meer of minder, maar kunstenares Joanneke Meester maakte het wel erg bont. Zij wilde een kunstkalender samenstellen en liet 365 kunstenaars reageren op het volgende motto: 'I am not doing anything until I feel the need.'

Raadselachtige woorden. Ik bedoel: de kunstenaar die alleen in actie komt als de nood hoog is, de muze aanklopt, de roeping roept... is dat geen achterhaald fabeltje? Dat 'feel the need', kan dat ook een lege bankrekening zijn? En wat als de 'need' niet dringend genoeg is? Dan maar niets doen? Ik keek de hond aan, die dit motto dagelijks in praktijk brengt, maar toch niet was gevraagd.

Het viel alles mee, zowel op de kalender als in De Nederlandsche Bank (DNB) en de Openbare Bibliotheek, waar de originele werken uitgestald zijn - het mooist in DNB. De kalender is chic uitgevoerd en verrassend, wat een voorwaarde is voor een scheurkalender. Al gaat die zin, die onder aan elke pagina staat, me komend jaar zonder twijfel tegenstaan. Knip ik er gewoon af.

En gelukkig proberen de kunstenaars hem dag na dag te nuanceren of te ontkrachten. Mariken Wessels met een foto van koprollende dames. Stefan Gross die in zijn atelier in druipende pannen met gesmolten plastic staat te roeren. Diverse kunstenaars met werk dat al eerder gemaakt was maar dat best weer voor een dag mag glanzen. En Jean Bernard Koeman met de laatste wijsheid die ik u vandaag ga opdissen: 'Every day we slaughter our finest impulses.'

Joanneke Meesters scheurkalender Beeld X

INFORMATIE

Museum Rob Scholte Den Helder, vr-za-zo 12-17 uur

I am not doing anything until I feel the need De Nederlandsche Bank, Amsterdam, t/m 28/11 en OBA Amsterdam, t/m 7/1. Kalender 19,99 euro, Bekking&Blitz uitgevers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden