JAPANSE REFLEXEN; Oude garde blijft het volk trotseren

IN DE versteende wereld van de Japanse politiek is breken met oude gewoontes niet eenvoudig. De kiezer gaf de regerende Liberaal-Democraten (LDP) er onlangs ongenadig van langs in de weinig opzienbarende verkiezingen voor het Hogerhuis....

Een week tevoren nog rekende de LDP op de overwinning, maar de opiniepeilers hadden de woede over zeven jaar economische wanbeleid schromelijk onderschat. Hashimoto trok de enig mogelijke conclusie en ruimde het veld.

Nog geen dag later vervielen de regenten in de LDP, ex-premiers en andere veteranen, in hun oude reflexen. Achter de rijstpapieren schuifdeuren in de zijkamers van Tokio's bekendste restaurants werd alles in gereedheid gebracht om Keizo Obuchi (61), de saaie minister van Buitenlandse Zaken, tot opvolger aan te wijzen. Obuchi's voornaamste verdienste is dat hij een allemansvriend is.

'Ho', riep de jonge garde van de LDP-ers, moeten er niet meer ingrijpende conclusies getrokken worden uit dit stembusfiasco? En zowaar, zij kregen het voor elkaar dat de bejaarde meesters akkoord gingen met het kiezen van de nieuwe leider door de fractieleden. Twee minder belegen kandidaten kwamen naar voren. Het zijn Seiroku Kajiyama (72), een oude conservatief die zich als hervormer tracht te profileren, en Junichiro Koizumi (56), een voorzichtige hervormer die hoopt genoeg ontevreden conservatieven voor zich te winnen.

De Japanse kiezer verloor zowat zijn gewone cynisme toen er heuse tv-debatten kwamen tussen de drie. Het was weliswaar voor een gemiddelde leek ondoenlijk om inhoudelijke verschillen te ontdekken, maar het idee van een open strijd om het leiderschap was volkomen nieuw.

De kijkers bleken bovendien duidelijke voorkeuren te ontwikkelen. Onderzoekers ontdekten dat Koizumi's flamboyante stijl aanhangers trok. Het publiek moest niets hebben van de moeilijk uit zijn woorden komende Obuchi.

Even leek het erop dat de LDP bevangen werd door een vlaag van vernieuwingsdrift. Verschillende eminente oud-gedienden verklaarden plechtig dat de boodschap van de kiezer gehonoreerd moest worden. Partij-jongeren sidderden bij de gedachte aan algemene verkiezingen, die waarschijnlijk een doorbraak zouden brengen voor de populaire en energieke oppositieleider Naoto Kan (51). Zij eisten een aansprekende leider.

Hoewel het Japanse publiek valt voor de jeugdige outsider Koizumi, kamen fervente nieuwlichters al snel tot de overtuiging dat hij het bij oude partijbonzen niet redt. Deze twijfel leek Kajiyama ten goede te komen. Die heeft zich in het verleden onbemind gemaakt door denigrerende uitspraken over prostitués, zwarten en Chinese 'troostmeisjes'. Tegenwoordig profileert hij zich echter als iemand die bereid is de zieke sector van de banken te saneren. Dit standpunt verschaft hem krediet bij het naar Japanse daadkracht smachtende buitenland en op de effectenbeurs.

Maar de machtige partijmachine moet Kajiyama niet. En daarom is de kleurloze Obuchi duidelijk aan een comeback bezig. Hoewel iedereen het erover eens is dat hij weinig verstand heeft van economie en bovendien een zwakke leider is, nemen zijn kansen voor vrijdag, de verkiezingsdag, snel toe.

Jongeren klagen dat ze onder enorme druk staan om Obuchi te steunen. Met telefooncampagnes probeert de oude garde hen te winnen. Er gaan ook geruchten over vals spel. Het van hand tot hand laten gaan van de stembiljetten vóór ze worden ingeleverd is een beproefde manier om de uitslag te beïnvloeden. Een andere effectieve methode is de afspraak om de naam van de favoriet met omstandige armgebaren op te schrijven, zodat parlementariërs in de buurt in één oogopslag kunnen zien of de orders van hogerhand worden opgevolgd.

De interne spanning binnen de LDP is tot het kookpunt gestegen. De jongeren moeten kiezen tussen twee kwaden: ruzie met hun mentoren of een smadelijke afgang tegen de democraten van Naoto Kan. Ze liggen wakker van het gevaar-Kan, omdat ze zien dat deze telegenieke ex-minister van Volksgezondheid de kiezer aanspreekt en dat de hopeloze verdeeldheid in zijn partij hem niet deert.

De LDP-jongeren realiseren zich dat het Hogerhuis, waar de LDP in de minderheid is, wel degelijk macht heeft. Door een veto uit te spreken over nieuwe wetgeving kunnen de leden vervroegde verkiezingen afdwingen.

De LDP heeft geen traditie van sterke leiders. Hashimoto gold bij zijn aantreden als een mannetjesputter, maar hij bereikte op economisch gebied bitter weinig. Hij kon niet luisteren en was veel te eigenwijs voor een partij, die steeds op zoek is naar het compromis. Daarom willen de partijbaronnen nu een meegaande leider.

Met een keuze voor Obuchi wordt de kiezer geschoffeerd. Maar voor de oude regenten telt verlies aan invloed veel zwaarder. Zij willen greep op de partij houden en riskeren bewust vervroegde verkiezingen en de wraak van Kan.

De LDP raakte sinds 1955 slechts één keer de regeringsmacht kwijt - in 1992 na corruptieschandalen. Ook toen had de oppositie in Morihiro Hosokawa een populaire leider. Hij leidde evenwel een hopeloos verdeelde coalitie, die na een jaar ten onder ging. Dit échec van de oppositie heeft de elite zo arrogant gemaakt, dat ze de gram van de kiezer durft te trotseren. Die zal als hij echt fundamentele verandering wil, zijn boodschap nog enkele malen moeten herhalen, vóór de oude, versteende mannen hem wensen te horen.

Toine Berbers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.