Japanse premier Abe stapt op vanwege gezondheidsredenen

De Japanse premier Shinzo Abe heeft vrijdag zijn vertrek aangekondigd. Abe (65), de langstzittende naoorlogse premier, zei dat hij zijn werk niet meer optimaal kan uitvoeren vanwege het opspelen van zijn chronische darmziekte.

De Japanse premier Shinzo Abe. Hij kondigt vandaag zijn aftreden aan.Beeld EPA

‘Ik heb belangrijke beslissingen te nemen en daarbij mag ik geen fouten maken. Daarom heb ik besloten dat ik niet door kan gaan en aftreed’, zei Abe tijdens een persconferentie in Tokio.

Abe, die sinds 2012 onafgebroken premier was, heeft al jaren last van een chronische darmontsteking. Afgelopen dinsdag werd hij voor de tweede keer in ruim een week tijd in het ziekenhuis opgenomen voor onderzoek. ‘De afgelopen jaren had ik de ziekte met medicijnen onder controle, maar in juni bleek tijdens een medische controle dat het weer mis was.’

Volgens Abe gebruikt hij sinds juli nieuwe medicatie, maar is het nog onzeker of het zal aanslaan. ‘Ik heb geworsteld met deze beslissing, maar we vechten momenteel tegen het coronavirus en er mag geen enkel obstakel zijn.’

Abe’s huidige en laatste termijn liep tot september 2021. De uitgestelde Olympische Spelen in Tokio, die nu gepland staan voor volgende zomer, hadden het sluitstuk van zijn regeerperiode moeten vormen. Een duidelijk kandidaat om Abe op te volgen, is er niet. De regerende Liberaal Democratische Partij (LDP) moet intern gaan uitmaken wie de nieuwe leider – en daarmee de premier – wordt.

Abe, een telg uit een politiek nest, werd in 2006 op 52-jarige leeftijd de jongste naoorlogse premier van Japan. Een jaar later trad hij onverwachts af. Ook toen waren de darmproblemen volgens Abe de oorzaak. Zijn populariteitscijfers waren echter ook gekelderd.

Glorieuze comeback

In 2012 maakte hij een glorieuze comeback door opnieuw het leiderschap van de Liberaal-Democratische Partij (LDP) te veroveren. Sindsdien verloor hij geen enkele verkiezing meer, mede omdat hij slim gebruik maakte van het recht tussentijdse verkiezingen uit te schrijven. Als zijn populariteitscijfers hoog waren, of als de linkse oppositie weer eens hopeloos verdeeld was, riep Abe de Japanse kiezers gerust naar de stembus voor een hernieuwd mandaat. De laatste verkiezingen, in 2018, won hij met overmacht.

Zo bleef Abe opvallend lang aan de macht. Afgelopen maandag nog verbrak hij het record van de langste onafgebroken periode als premier. Een prestatie van formaat in een land dat een geschiedenis kent waarin sneller van premier werd gewisseld dan een kleuter uit zijn kleren groeit.

Abe’s beleid richtte zich met name op het aanslingeren van de Japanse economie. Daarvoor leende hij bakken met geld van de Centrale Bank en probeerde hij de arbeidsmarkt te hervormen, bijvoorbeeld door het makkelijker te maken voor moeders om te blijven werken. Vorig jaar boekte hij succes met een opmerkelijke immigratiewet, die geschoolde immigranten de mogelijkheid gaf in Japan te blijven wonen – een kleine revolutie in het immigratieschuwe Japan. Onder Abe leefde de economie op, maar de winst werd dit jaar in een klap teniet gedaan door het coronavirus. Inmiddels verkeert de economie in een recessie.

Meer succes had Abe met zijn veiligheidsbeleid. Vanaf zijn aantreden hamerde hij op meer macht en geld voor het Japanse leger, niet alleen als antwoord op de dreiging uit Noord-Korea, maar ook om grootmacht China bij te houden. In 2017 voerde hij een succesvolle verkiezingscampagne met de slogan: ‘Bescherm dit land’. Die boodschap ging er bij de Japanse kiezers, die doorgaans stabiliteit belangrijk vinden, in als zoete koek.

Abe verhoogde het defensiebudget naar een recordbedrag van omgerekend 35 miljard euro en in 2015 loodste hij ondanks massale straatprotesten een wet door het parlement waarmee Japan bondgenoten militair mag bijstaan met een beroep op ‘collectieve zelfverdediging’: een handige interpretatie van de pacifistische grondwet.

Zijn belangrijkste voornemen mislukte echter jammerlijk. Jarenlang kondigde Abe om de haverklap aan dat hij artikel 9 van de Grondwet wilde wijzigen om de positie van het leger formeel vast te leggen. Dit lijkt misschien een kleine wijziging, maar in Japan ligt het erg gevoelig. Artikel 9 heeft voor zowel de voor- als de tegenstanders grote symbolische waarde als een manifestatie van pacifisme en een antimilitaire cultuur na 1945. Nooit bleek in het Japanse parlement, inclusief zijn eigen fractie, genoeg steun voor zo’n controversiële wijziging. Tijdens de persconferentie vrijdag noemde Abe dit als een van zijn teleurstellingen.

De laatste maanden lag Abe onder vuur vanwege het coronabeleid in Japan. Met name in de hoofdstad Tokio komen er dagelijks honderden besmettingen bij. 

In november werd Shinzo Abe de langstzittende premier van Japan ooit, correspondent Jeroen Visser schreef toen over zijn geheim en zijn minder goede kanten 

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden