Japanners huilen ook

De Japanners als volk lijken wel erg gelaten - stoïcijns misschien zelfs - bij de ramp die hun overkomt. Typisch Japans? 'Het idee dat 'de' Japanner stoïcijns is, zegt vooral iets over het westerse stereotype denken,' zegt japanoloog Henny van der Veer (Universiteit Leiden), tevens boeddhistisch priester.


U klinkt een beetje geërgerd.

'Er verschijnen deze dagen veel rare uitspraken over Japanners in de media. Om te beginnen bestaat 'de' Japanner net zo min als 'de' Nederlander. Wij lopen hier ook niet allemaal op klompen. Verder hebben Japanners zoals alle mensen verdriet als hun iets ergs overkomt. Er zijn Japanners die vreselijk huilen, en er zijn er die dat niet doen.'


Waarom is het beeld van 'de stoïcijnse Japanner' zo hardnekkig, denkt u?

'Buitenlanders spreken de taal meestal niet of heel slecht, en de Japanse bodylanguage wordt niet goed begrepen. Mijn Japanse vrouw kon de tv-beelden over de ramp niet aanzien, daarom ging ze shoppen. Wie denkt dat Japanners stoïcijns zijn, kan dat interpreteren als onverschilligheid.'


Maar de religieus-culturele achtergrond van Japanners maakt hen toch wel verschillend van ons?

'Veel westerlingen denken dat wij hier de technologische kennis hebben, en dat de reflectie uit het Oosten komt. Onzin. Veel mensen zijn teleurgesteld als ze Japan bezoeken. Het is niet die oase van mystieke wijsheid die ze zich hadden voorgesteld. Japan is een moderne westerse maatschappij, de derde economie van de wereld. Een land met een strikte scheiding van kerk en staat.'


Welke rol speelt het boeddhisme daar?

'Op middelbare scholen wordt verteld over 'een wandeltocht' wanneer het over pelgrimage gaat. Docenten mogen geen blijk geven van hun persoonlijke religieuze betrokkenheid. Japanners zijn zich niet vaak bewust van verschillende doctrines. Zij nemen deel aan het culturele ritueel, of dat nu boeddhistisch of shintoïstisch is.'


Maar speelt boeddhisme geen rol bij de verwerking van de ramp?

'Ze zouden daardoor anders denken over iets als 'noodlot', zoals de BBC laatst suggereerde? Onzin. Japanners hebben wel een speciale verhouding met hun voorouders, die maken voor hen nog altijd deel uit van de familie. Door de tsunami zijn veel grafmonumenten weggespoeld. Dat is een groot probleem. Want voorouders die niet goed worden verzorgd in de andere wereld, kunnen gaan spoken en wraak nemen op de overlevenden. Ik voorspel dat de massagraven die nu worden aangelegd, over vijftig jaar plaatsen zijn waar ontzettend veel spoken en geesten rondwaren.'


En dan zijn er nog mensen die niet worden teruggevonden.

'Daar is in het rituele patroon ruimte voor. Tijdens het grote Obon-festival in de zomer is er altijd een dienst voor ronddolende geesten. Die worden speciaal benoemd, voor hen wordt ook eten klaargezet. Als er verder geen overlevenden zijn, is het de taak van de boeddhistische priester om zich over hen te ontfermen.'


Iets heel anders: waarom draagt de Japanse premier zo'n gek jack?

'In Japan is het een code dat je je kleding aanpast aan wat je doet. De premier wil laten zien dat hij niet bezig is met vergaderen, maar met de ramp. Dus heeft hij geen pak aan, maar een overall.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden