Japan wil eindelijk een 'gewoon' leger

Gedicteerd door de VS stelde Japan in 1947 een pacifistische grondwet op. Nu is het land een economische wereldmacht. Dat vraagt om een 'normaal' leger....

De geachte afgevaardigden waren zelfs met elkaar op de vuist gegaan over de vraag of deze troepenzending niet in strijd is met Japans pacifistische grondwet. De Japanse soldaten gaan niet vechten maar alleen water brengen en huizen bouwen, bezwoer premier Koizumi. Hij wil hoe dan ook de Verenigde Staten terwille zijn, al is meer dan de helft van de Japanners daar volgens de opiniepeilingen op tegen.

Vroeger waren het vooral schreeuwerige nationalisten met rijzendezon-hoofdbandjes die betoogden dat Japan weer 'een normaal land' moet worden. Normaal wil in dit verband zeggen een land met een 'normale' krijgsmacht. Het is duidelijk dat artikel 9 van Japans 'pacifistische' grondwet deze ambitie in de weg staat. Maar stapsgewijs zijn in de loop der jaren de geesten rijp gemaakt voor de vorming van een leger dat recht doet aan Japans status als een van de grootste economische machten ter wereld.

'De Japanse regering heeft genoeg van het gespartel in het pierenbadje van de internationale arena en heeft haar zwemvleugeltjes afgedaan', schreef de Asahi Shimbun, in een wel erg vertederende beeldspraak voor een land met de op drie na hoogste defensiebegroting ter wereld.

Voor het eerst, zo signaleerde de grootste krant van Japan, worden er Japanse troepen ingezet voor een missie in het buitenland die niet onder de vlag van de Verenigde Naties opereert en waarvoor het gastland geen toestemming heeft verleend.

Dat waren twee van de voorwaarden waarmee Japan in 1992 zijn grenzen had verlegd om deelname aan VN-vredesmissies mogelijk te maken. Dat kan alleen als er een levensvatbaar bestandsakkoord ligt en als alle bij het conflict betrokken partijen instemmen met een onpartijdige VN-interventie. De Japanse troepen mogen alleen lichte wapens gebruiken, en dat alleen ter zelfverdediging. Kort nadat dit was vastgelegd, vertrokken de eerste Japanse blauwhelmen naar Cambodja.

Dat overzeese avontuur was nodig om een minder glorieuze episode uit Japans recente verleden te doen vergeten: de mislukte 'deelname' aan de Golfoorlog van 1991. President Bush sr. vond dat Japan een steentje moest bijdragen, omdat het sterk afhankelijk is van olie uit het Midden-Oosten. Maar Tokio worstelde zo lang met zijn pacifistische grondwet, dat de oorlog alweer voorbij was toen de Japanse mijnenvegers in de Golf arriveerden.

Het waren de Amerikanen die in 1947, als bezetters van het na-oorlogse Japan, de pacifistische grondwet hadden gedicteerd. 'Oprecht strevend naar een internationale vrede gebaseerd op gerechtigheid en orde, ziet het Japanse volk voorgoed af van oorlog als een soeverein recht van de natie en het dreigen met of het gebruik van geweld als middel om internationale geschillen te beslechten', aldus artikel 9. 'Om dit doel te verwezenlijken, zullen nooit een land- zee- en luchtmacht worden onderhouden, noch enig ander oorlogspotentieel.'

Het waren echter ook de Amerikanen die zich het meest zouden ergeren aan de beperkingen die deze grondwet Japan oplegde. Ze waren ervan uitgegaan dat het platgebombardeerde Japan weinig meer voorstelde en dat China onder leiding van de nationalist Chiang Kai-shek de grootste Aziatische bondgenoot van de VS zou worden. Een historische misrekening.

Toen in 1950 de Korea-oorlog uitbrak, kwam in Japan een ware oorlogsindustrie op gang ten dienste van de Amerikanen. En de Amerikaanse bezetters richtten er een Nationale Politiereserve op om de plaats in te nemen van de Amerikaanse militaire politie, die in Korea nodig was. Die Nationale Politiereserve zou uitgroeien tot de Zelfverdedigingsmacht die tot op heden de Japanse strijdkrachten vormen.

De achtereenvolgende Japanse regeringen hebben geen enkele mogelijkheid onbenut gelaten om het pad te effenen voor een 'normale' krijgsmacht. Zo zijn ook de aanslagen van 11 september aangegrepen om de actieradius van de Zelfverdedigingsmacht te verruimen: sinds die gebeurtenis mogen Japanse schepen Amerikaanse oorlogsbodems van brandstof voorzien.

Sinds Noord-Korea in 1998 een proefraket over Japan afvuurde, kan worden ingespeeld op de angst van de burgers voor een aanval van buitenaf. Minister van Defensie Shigeru Ishiba zei plompverloren dat Japan geen last hoeft te hebben van zijn grondwet als het een 'preventieve' aanval op Noord-Korea onderneemt. Zelfverdediging is namelijk toegestaan - een pacifistische grondwet is nu eenmaal geen zelfmoordbriefje.

De nieuwe wet die de gang naar Irak mogelijk maakt, geldt slechts voor vier jaar. Maar nu al gaan in regeringskringen stemmen op om de wet een permanent karakter te geven. Koizumi's gretigheid om de Verenigde Staten ter wille te zijn speelt hem echter parten, meent de Asahi Shimbun. 'De premier heeft zich kwetsbaar gemaakt voor de kritiek dat die wet vooral zou worden gebruikt om steun te bieden aan militaire operaties van de VS waar ook ter wereld.' En dat gaat de meeste Japanners veel te ver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden