Japan in paniek: treedt de keizer af?

De keizer van Japan - de enige nog regerende keizer ter wereld - heeft maandag in een zeldzame videotoespraak gezinspeeld op aftreden. Er gaan al langer geruchten dat Akihito met pensioen wil. Abdicatie! Wat is dat voor gekkigheid?

De keizer betreedt het Japanse hogerhuis.Beeld afp

Tweehonderd jaar geleden is er eens een keizer geweest die zijn functie neerlegde. Verder is het nooit gebeurd - een vorst hoort in het harnas te sterven. Aftreden gaat ook niet zomaar, want volgens de wet kan het niet. Als de 82-jarige Akihito, die overigens vooral religieuze functies bekleedt, op afzienbare termijn wil stoppen, moet eerst de wet worden gewijzigd.

Goed, hij heeft een hartoperatie ondergaan en kampt met andere gezondheidsproblemen. Maar stoppen? Hij heeft een onaantastbare positie in zijn land, is geliefd en troonsafstand is toch een soort staatsrechtelijke harakiri: na het zetten van de handtekeningen is de eerste in lijn van troonopvolging de nieuwe heerser. De koning is dood, leve de koning.

Opvolger zal zijn zoon Naruhito (56) worden en het is om een aantal redenen niet zo gek dat de Japanners nu naar Nederland kijken. Allereerst omdat abdicatie hier, net als in enkele andere Europese monarchieën, gebruikelijk is. Wilhelmina, Juliana en Beatrix hebben steeds tijdig plaats gemaakt. Zelfs Willem I deed het, zij het vanwege een omstreden tweede huwelijk en de Grondwetsherziening van 1840 die hem - tegen zijn zin - zijn macht ontnam.

Willem-Alexander, in 2013 als 46-jarige als koning ingehuldigd, ging een jaar later al met Máxima op staatsbezoek bij keizer Akihito en keizerin Michiko. Bij de ontvangst waren ook Naruhito en zijn echtgenote Masako aanwezig. Dat laatste was bijzonder, want zij laat zich weinig zien in het openbaar. Sinds haar entree aan het conservatieve Japanse hof kampte zij met depressiviteit, mede gevoed door de druk om een mannelijke troonopvolger ter wereld te brengen. Uit het huwelijk is alleen een dochter, Aiko, geboren.

De Japanse keizer Akihito.Beeld anp

Juist in Nederland komt Masako wel en dat is een andere reden waarom de Japanners nu deze kant op kijken. Masako kreeg in 2006 van de - anders dan bij ons - dirigistische hofhouding toestemming voor een stressloze zomer op jachtslot Het Oude Loo in Apeldoorn. Ze kan het naar verluidt goed vinden met Máxima, was in 2013 bij de inhuldiging in Amsterdam én haar ouders wonen hier: haar vader is rechter bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.

Behalve de abdicatie in Nederland moet de keizerlijke familie ook hebben gezien dat kort daarna in België koning Albert aftrad ten gunste van zijn zoon Filip. Een jaar later deed de Spaanse koning Juan Carlos de troon over aan zijn zoon Felipe. Mogelijk stelt Akihito met zijn aftreden een daad van modernisering jegens de starre hofhouding, om zo wat meer lucht te scheppen voor Naruhito en Masako.

Kroonprins Naruhito (R) met zijn vrouw Masako.Beeld epa

Andere abdicaties

De meest opmerkelijke abdicatie van de afgelopen jaren was ongetwijfeld die van paus Benedictus XVI, in het conclaaf van 2005 tot kerkvorst verkozen, maar in 2013 uit zijn ambt teruggetreden. Hij was de eerste paus in eeuwen die dat deed. Hij zei 'geestelijk en lichamelijk' niet meer de kracht te hebben zijn functie uit te oefenen en is sindsdien paus emeritus.

De Scandinavische monarchieën zijn terughoudend met abdicatie, maar de kroon spant natuurlijk het Verenigd Koninkrijk. Om deels vergelijkbare reden als Willem I een eeuw eerder trad in 1936 Edward VIII af: hij wilde een onmogelijk huwelijk. Verder komt troonsafstand niet voor. En dus zal prins Charles de ontwikkelingen in Japan wel met belangstelling volgen. Hij is inmiddels 67, maar zijn moeder, de 90-jarige Elizabeth II, weet ook na ruim zestig jaar koningschap nog van geen wijken. Misschien brengt Akihito haar op een idee.

Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden