Janet Yellen.

PROFIELJanet Yellen

Janet Yellen, de vrouw die elk glazen plafond aan gruzelementen sloeg

Janet Yellen.Beeld The Washington Post via Getty Images

President Trump vond haar te klein, maar Janet Yellen denkt groter dan groot. Als eerste vrouwelijke minister van Financiën staat zij voor een Herculestaak: de Amerikaanse economie uit de coronacrisis leiden.

Wie wil weten waar Janet Yellen uithangt, hoeft enkel het spoor van verbrijzelde glazen plafonds te volgen. Aan het begin van haar lange carrière was de 74-jarige Amerikaanse de enige economiedocent zonder Y-chromosoom op Harvard. Later stak de eerste vrouwelijke voorzitter van de Federal Reserve schril af bij de louter in donkere pakken getooide centrale bankiers. Nu staat ze op het punt de nieuwe Amerikaanse minister van Financiën te worden. Als eerste vrouw ooit, uiteraard.

Die allesoverheersende aandacht voor haar geslacht heeft tegelijk iets ongemakkelijks. Net als de vergelijking die oud-collega’s maken met Mary Poppins: ferm doch vriendelijk. Was Yellen een man geweest, dan ging het enkel over haar niet geringe prestaties als beleidsmaker. Want zoals Mario Draghi, haar voormalige evenknie bij de Europese Centrale Bank (ECB), het tegenover de Financial Times verwoordde: ‘Ze begrijpt de economie, ze begrijpt de politiek, ze heeft empathie en ze heeft een grondig begrip van de sociale problemen.’

Het zijn stuk voor stuk kwaliteiten die ze de komende jaren hard nodig zal hebben. Yellen kan namelijk de vrouw van 1,9 biljoen (1564 miljard euro) worden. Met dat steunpakket willen de Democraten de coronacrisis bestrijden en elke burger een cheque geven van 1400 dollar – boven op de 600 dollar waartoe eerder besloten was. En dat is pas het begin. Als het aan president Biden en zijn kandidaat-minister ligt, gaat er nog eens een biljoen of twee naar onder meer groene energie en de verrotte Amerikaanse infrastructuur.

Armoede en werkloosheid

Wie is deze Janet Yellen, die als het om geld uitgeven gaat straks de Kerstman en Sinterklaas in de schaduw stelt? Zou er zoiets als een economenland bestaan, bevolkt door economenmensen die de hele dag ‘econooms’ met elkaar praten, dan was Yellen ereburger. Haar economenman ontmoette ze in 1977 in de kantine van de centrale bank. ‘Onze karakters pasten niet alleen perfect bij elkaar’, tekende deze George Akerlof later op ter gelegenheid van zijn Nobelprijs, ‘maar we zijn het ook altijd vrijwel geheel eens geweest over macro-economie.’ Hun zoon, Robert, is ook econoom. En waarover gaat het volgens Yellen meestal aan tafel, boven de door haar geliefde lamskoteletjes? Juist.

In de verhalen achteraf moest het zo zijn. Yellen werd geboren in Brooklyn, New York. Haar moeder Anna was leraar, vader Julius huisarts. ‘Zijn patiënten kwamen met de bus vanuit hun werk in de fabrieken of de haven’, vertelde ze vorige week tegen de senatoren die haar benoeming moeten goedkeuren. ‘Hij kende hun levens, als ze ontslagen waren of niet konden betalen.’

Mede door haar vaders verhalen over armoede en werkloosheid besloot Yellen arbeidseconoom te worden. Ze promoveerde aan Yale University, werkte aan diverse prestigieuze universiteiten waarna president Clinton haar tot zijn belangrijkste economische adviseur benoemde. Het bleek pas het voorafje. In 2014 maakte het voorzitterschap van de Fed, het stelsel van Amerikaanse centrale banken, Yellen in één klap tot de machtigste persoon in de financiële wereld.

‘Te klein’

Anders dan de ECB heeft de Fed een dubbel mandaat: zij moet voor stabiele prijzen zorgen én de werkloosheid bestrijden. Volgens vriend en vijand slaagde Yellen glansrijk voor die opdracht. Onder haar bewind daalde de werkloosheid sterk, van 6,7 naar 4,1 procent. Ondertussen bleef de inflatie met gemiddeld 1,2 procent laag. Zelfs de in 2016 nieuw aangetreden Republikeinse president leek niet onaangedaan door die prestatie. ‘Een geweldige vrouw die prachtig werk geleverd heeft’, zou Trump haar later noemen.

Toch gunde hij Yellen geen tweede termijn. De reden was haar monetaire beleid. Toen Obama nog president was, nam Trump het Yellen kwalijk dat ze de rente niet verhoogde. Nadat hij zelf aan de macht kwam, kon het geld hem niet goedkoop genoeg zijn: goed voor de Amerikaanse bedrijvigheid én de door hem heilig verklaarde aandelenkoersen. Al was er volgens de Washington Post ook een meer banale reden: Yellen is 1,60 meter. Trump zou haar simpelweg ‘te klein’ hebben gevonden voor de baan.

Klimaatbelasting

Nu krijgt ze haar revanche. Wat de wereld van Janet Yellen kan verwachten? Trump heeft de teugels van Wall Street laten vieren. Het ligt voor de hand dat zij die als minister weer zal aanhalen. Ook is Yellen voorstander van een belasting op CO2-uitstoot. Dat is gunstig voor Europese landen als Nederland, die vrezen voor hun concurrentiepositie als ze zo’n klimaattaks eenzijdig invoeren. Tegelijkertijd waarschuwde zij vorige week de Amerikaanse handelspartners voor het kunstmatig goedkoop houden van hun valuta. Bij dezelfde gelegenheid beloofde ze actie tegen China’s ‘oneerlijke en illegale praktijken’, van handelsbarrières tot diefstal van intellectueel eigendom.

Uiteindelijk staat of valt haar ministerschap met de aanpak van de coronacrisis. Het virus heeft in de Verenigde Staten al 420 duizend doden geëist. De werkloosheid bedraagt 6,7 procent. Kan Yellen het tij keren? Een ding is zeker: de vrouw die straks boven op de schatkist van de grootste economie ter wereld zit, is niet van de kleine gebaren. ‘Complete sectoren zijn tijdelijk gestopt, per week worden 18 miljoen werkloosheidsuitkeringen betaald. De schappen van voedselbanken raken leeg. De schade is overweldigend’, vindt Yellen. Haar conclusie: ‘Onze reactie moet dat ook zijn’.

3 keer Janet Yellen in het nieuws

3 februari 2018

Tegen de gewoonte in heeft Trump de succesvolle Fed-voorzitter geen tweede termijn gegund. Yellen slaat terug in een interview. De president zou geen enkel benul hebben van het werk dat de centrale bank doet. Of ze gelooft dat hij wel iets begrijpt van macro-economie? ‘Nee, dat doe ik niet.’

2018 - 2020

Ondanks haar kritische houding ten aanzien van Wall Street, blijkt Yellen de afgelopen twee jaar minstens 7 miljoen dollar te hebben verdiend aan toespraken voor de financiële sector. Zo ontvangt ze 67.500 dollar van zakenbank Goldman Sachs. Die vergoeding valt in het niet bij de acht ton die hedgefonds Citadel haar betaalt.

19 januari 2021

Tegenover de Senaatscommissie voor financiën verdedigt Yellen het plan om nog eens 1900 miljard dollar in de economie te pompen. Ze heeft oog voor de Amerikaanse schuldenberg, ‘maar nu, met de historisch lage rentes, is groot uitpakken het slimste wat we kunnen doen’.

Lees verder:

Dit is het team van Joe Biden, dat de rust moet terugbrengen in de Verenigde Staten

Van gratis geld voor elke Amerikaan tot een hoger minimumloon: Biden presenteert zijn steunpakket van 1,9 biljoen dollar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden