Jane Austen in een slobberbroek

Als Jane Austen in onze tijd zou hebben geleefd, schrijft de Britse biografe Claire Tomalin in Jane Austen - Een leven (Strengholt; fl 43,95), zou ze ongetwijfeld hebben genoten van de vrijheid om de hele dag 'in een oude broek rond te lopen'....

Het beeld van Austen als pragmatische, vrijgevochten vrouw in oude slobberbroek blijft hangen. Het geeft precies weer wat de biografe wilde bereiken: Austen bevrijden van het imago van een bloedeloze Laura Ashley-heldin in het gunstigste, en van wereldvreemde oude vrijster in het slechtste geval.

Tomalin maakt ook korte metten met het cliché dat Austen haar romans in het geheim moest schrijven. Ze schetst het gezin van dominee George Austen en zijn vrouw Cassandra als levendig, progressief en literair. Jane's moeder, een slagvaardige, intelligente vrouw, schreef haar brieven bij voorkeur in versvorm. James, de oudste van Jane's zes broers, richtte een literair tijdschrift op, dat helaas na anderhalf jaar het leven liet. Het gezin Austen was verzot op het uitvoeren van toneelstukken, die ze vaak zelf bedachten, en iedereen, dus ook de twee dochters, werd gestimuleerd veel te schrijven en te lezen.

Die toneelstukken, gedichten en essays waren van hoog niveau, en allesbehalve wat men doorgaans van domineesgezinnen verwacht. Het gezin Austen hield van satire en zag er geen been in om vrienden en familieleden

te bespotten. Jane zelf schreef op haar achtste al verhalen waarin ze de moralistische kinderboeken uit haar tijd parodieerde; haar heldinnen waren ruw en bloeddorstig, gingen met verkeerde mannen om en weigerden te trouwen als ze zwanger raakten.

Met dat parodiëren, zegt Tomalin, is Austen nooit opgehouden. In haar romans bekritiseert ze sociale wetten en stelt ze de positie van vrouwen aan de kaak. Ze dreef de spot met de literaire conventies van haar tijd en weerde zich tegen romans met een boodschap. Dat haar eigen romans ook in haar tijd al als moraliserend werden beschouwd, vond ze vermakelijk.

In 1813 schreef ze voor haar eigen genoegen een 'Plan of a Novel, According to Hints from Various Quarters' waarin ze de reacties van haar lezers verwerkte in een satirisch bedoelde opzet voor een roman over een charmante, deugdelijke heldin die voortdurend door slechte mannen wordt belaagd. Veel lezers, begreep Austen, zien graag hun eigen vooroordelen bevestigd, zelfs al heeft de auteur zijn uiterste best gedaan die vooroordelen juist te ontkrachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden