Janbombarie, febrularie

Kindergedichten kun je maar het best in bloemlezingen kopen. Want zelfs de beste dichters hebben soms moeite een hele bundel lang te boeien, vindt Pjotr van Lenteren....

Verdriet om vriendjes die een keer met een ander willen spelen, bomen in de herfst, verloren sokken, eenzame opa’s, nog niet willen tongzoenen, een kras van de kat. Veel vooroordelen over de kneuterigheid van het Nederlandse kindergedicht zijn waar. Annie M.G. Schmidt, die tussen de speelse verzen door zo fijn vilein kon zijn, heeft in het nieuwe millennium nog steeds geen decente opvolger gevonden en het genre is bij de bedoelde lezers hardnekkig impopulair.

Dat zou je niet denken als je de gedichtenstroom beziet die deze zomer op gang is gekomen. Kostbare producties met dure kleurenillustraties, harde kaft, soms een chique leeslintje en een liedjes-cd: ze zullen op geen koffietafel misstaan. Maar of ze er ooit weer vanaf komen?

Als dat niet zo is, dan ligt dat natuurlijk in de eerste plaats aan de dichters zelf. In de kleine twintig bundels met nieuw werk, zelfs de betere daaronder, is het struikelen geblazen over te gemakkelijk aan elkaar geknutselde clichés. Voor kinderen hoeven we kennelijk niet zo heel veel meer ons best te doen dan voor Sinterklaas.

Gelukkig zijn er ook opvallende uitzonderingen: gedichten die zich niet richten op die overbekende kinderwereld zelf, met zijn alledaagse uitdagingen en voorspelbare romantiek, maar op de hoogst persoonlijke beleving daarvan. Die dichters kijken op een onbevangen manier naar de wereld en schrijven over zaken die iedereen, van acht tot tachtig, kunnen raken.

Dat soort gedichten voldoen aan moderne kwaliteitseisen en bekoren een lezersleven lang. Ze zijn vaak op meerdere manieren uit te leggen en niet per definitie rijmend aan het eind. Gedichten van Toon Tellegen en Ted van Lieshout zijn soms zelfs een taalwereld op zichzelf. Echter: hiervan kunnen genieten eist wel dat de lezer al wat meters heeft gemaakt in de bibliotheek.

En dat is bij de meeste jonge lezers nu nét het probleem. Alleen het dichtersechtpaar Hans en Monique Hagen (bekend van Jij bent de liefste en Van mij en van jou, Querido, 2000, 2007) haalde de afgelopen jaren droomoplagen met echte kindergedichten die tegelijkertijd ook literaire waarde hebben. Maar dit duo heeft dit jaar geen nieuw werk afgeleverd.

Net als de enige andere die zonder enige discussie voor dit dubbele kwaliteitskeurmerk in aanmerking komt: Joke van Leeuwen (bekend van Ozo heppie, Querido, 2000), die het niet verder bracht dan een – zeer aanbevelenswaardige – herdruk.

Misschien is even wat nieuwe gedichten afleveren voor de kinderboekenweek ook wel te veel gevraagd. Zelfs de beste dichters hebben moeite om een bundel lang te boeien. Als het niet voor een boekenwurm met uitgesproken smaak is, kunt u daarom maar het beste een moderne klassieker-in-de-dop of een goede bloemlezing kopen.

Wanneer zijn schelpen schelpen:

als ze leeg zijn of vol?

Ben ik als ik ze opraap

lief of een dief?

(uit ‘ Schelpengesprek’)

Opa laat zijn tenen zien en andere stripgedichten

Edward van de Vendel en Floor de Goede

Querido; 48 pagina’s; euro 12,95

ISBN 978 90 4510 655 7

Vanaf 8 jaar

Kinderdichter Edward van de Vendel heeft gelijk als hij zegt dat veel zogenaamde kinderpoëzie moeilijk en ontoegankelijk is. Zijn eigen versjes zijn het andere uiterste. Van de Vendel probeert concreet, grappig, herkenbaar, stoer, poëtisch én filosofisch tegelijk te zijn. Dat leidt er toe dat van dat alles maar een bitter klein beetje te vinden is in zijn zo langzamerhand erg voorspelbare gedichten. Er stripverhalen van maken is een aardig idee, maar verandert daar niets aan.

In plaats van de som

leverde ik een gedicht in

bij de wiskundeleraar.

Hij zei: ik snap het niet.

Ik zei: dan staan we quitte.

(‘1-1’)

Koe en daarmee koe

Erik van Os en Piet Grobler

Lemniscaat; 64 pagina’s; euro 12,50

ISBN 978 90 4770 077 7

Vanaf 8 jaar

De ongeneeslijk vrolijke Erik van Os is nogal eens veel te flauw met zijn woordgekunstel, maar maakt tenminste duidelijke keuzes. Bij hem is een gedicht wat het is: komisch of ironisch en af en toe overrompelend vol liefde. Lekker knoeikrasserig geïllustreerd door de sympathieke Zuid-Afrikaanse illustrator Piet Grobler.

Janbombarie, febrularie,

ga toch alsjeblieft voorbij,

ik wil maarten en aprillen

me vermeien in de wei.

(Fragment uit ‘Als het nieuwe jaar begint’)

Ik blijf altijd bij je

Sjoerd Kuyper en Marit Törnqvist

Querido; 52 pagina’s; euro 13,95

ISBN 978 90 4510 656 4

Vanaf 6 jaar

Sjoerd Kuyper vermeit zich met bakerrijm en jubelt dartelende nonsensgedichten over vrijen en seizoenen. Kuyper liet zich losjes inspireren door het al bestaande, romantische schilderwerk van Marit Törnqvist die alle ruimte krijgt in deze prentenbundel. Van het nieuwe aanbod deze kinderboekenweek is dit het mooist om te zien, met de meest uitgesproken gedichten.

Als ik zenuwachtig word dan moet

ik dansen.

Iets van de laatste tijd. Hier in

mijn tenen

hoor ik muziek en voor ik het wil

heb ik heupjeuk bibberribben

ratelbenen

ook al jammert iedereen ‘STA

STIL!!’

(fragment van gedicht zonder titel)

Het punt met mij is dat ik alles kan

Eva Gerlach en CharlotteVonk

Querido; 64 pagina’s; euro 14,95

ISBN 978 90 4510 414 0

Vanaf 10 jaar

Bijzonder project van een stugge dichteres die soms ook voor kinderen schrijft. Eva Gerlach brengt korte prozapassages en duidelijke samenhang in haar bundel. Haar soms ruwe jongensgedichten vertellen het verhaal van de relatie tussen Jan en zijn overleden opa, van wie hij een zakdraakje heeft gekregen dat kan praten. Maar het blijft grillig werk. Voor liefhebbers dus.

Verdriet is drie sokken

een te weinig,

een te veel

altijd ergens één

helemaal alleen.

(‘Verdriet is drie sokken’)

Verdriet is drie sokken

Koos Meinderts en Annette Fienig

Lemniscaat; 88 pagina’s; euro 14,95 (euro 19,95 met cd)

ISBN 978 90 4770 076 0

Vanaf 8 jaar

Teleurstellende bundel vol zwijmelrijm. De prenten van Anette Fienig maken het geheel er niet indrukwekkender op. De liedversies van Harrie Jekkers en Fay Lovsky op de begeleidende cd maken er wél iets sfeervols van. Maar dat is niet Meinderts’ verdienste. Een raadsel wat er is misgegaan. Deze man, vroeger tekstschrijver van Klein Orkest, kan zo veel beter.

Ik ben buiten,

jij net binnen.

Aan de rand van het feestje

zien we elkaar.

De regen heeft je buik gekust,

je rug gelikt,

je rechterborst.

Ik pak een cocktailworstje,

jij speelt met een lepel.

Lepel, tepel,

cocktailworstje, vochtig borstje.

zacht schreeuw ik hoe je heet.

(‘Feestje’)

Liefde zat je als gegoten

Gil Vander Heyden

Clavis; 46 pagina’s; euro 12,95

ISBN 978 90 4480 873 5

Vanaf 14 jaar

Deze bundel heeft het uiterlijk niet mee. Jammer, want deze verzameling gedichten zonder plaatjes bevat prachtige, breekbare liefdesverzen met af en toe even smeulende als weifelende puberlust. Echt zonde, zo’n armoedige uitgave. Gil Vander Heyden verdient beter.

Het ergste is als ik wc-papier moet

halen dat in de reclame is, want

dat verkopen ze met vierentwintig

rollen samen in doorzichtig plas-tic,

zodat iedereen op straat ziet wat

het

is en denkt: nou zeg, dát kind gaat

prinsheerlijk zitten poepen! Ter-

wijl

ik nóóit zelf toiletpapier zou ko-

pen

als het niet van mama moest. Ik

kijk

naar de grond; ik kan toch niet te-

gen

iedereen op straat roepen: ’t Is

voor

mijn moeder! Het is voor mijn

moeder!

(‘24 wc-rollen’)

Twee ons liefde

Ted van Lieshout

Leopold, 28 pagina’s, euro 5,95

ISBN 978 90 2585 250 4

Vanaf 10 jaar

Een bundel die, zo grapt Ted van Lieshout op zijn weblog, ‘ondanks de bescheiden prijs toch alleen maar nieuwe gedichten bevat’. Gelukkig kan Van Lieshout veel kwijt op zelf vormgegeven bladzijden. Dit boekje is een ideale kennismaking met zijn werk: experimenteel, altijd origineel en dit keer ook nog eens prettig luchtig. De dichter gaat boodschappen doen en vindt overal poëzie. Zijn dat ook gedichten? Ja, jongen, dat zijn óók gedichten.

Graaf een kuil

en plant je boom

voorzichtig

naast de mijne.

Kunnen ze elkaar

uit de wind houden

als het stormt

of in de zondagzon

samen zwijgen.

En als ze ’s avonds

door de wimpers

van hun twijgen

naar elkaar kijken

beginnen ze al

op een bos te lijken.

Zullen we een bos beginnen?

Jaap Robben

De Geus; 64 pagina’s; euro 14,90

ISBN 978 90 4451 272 4

Vanaf 9 jaar

Nieuwkomer Jaap Robben stelt van die prikkelende vragen die kinderlijk concreet en filosofisch tegelijk zijn. Ze zijn niet altijd even origineel, maar zetten op een aanstekelijke manier aan het denken. Jammer dat de meeste verzen wat ritme en rijm betreft nogal futloos zijn. Ze lezen als proza dat door de vormgever in mootjes is gehakt. Deze jonge dichter belooft wel wat, maar is er nog niet.

Wat een land!

Driek van Wissen/ Jan Jutte

Van Goor; 80 pagina’s; euro 7,95.

ISBN 978 90 4750 724 6

Vanaf 10 jaar

Zelden werden zo veel gratuite gedachten zo lamlendig aan elkaar gerijmd. Een inburgeringscursus voor kinderen in dichtvorm is leuk bedacht, maar de uitvoering is ver onder het niveau van de doorsnee decemberdichter. Zijn Dierendokter Dik-versjes voor Sesamstraat zijn best aardig, maar hier bewijst Driek van Wissen dat hij niet de kinderdichter des Vaderlands is.

Kwam dat zien, kwam dat zien

Ted van Lieshout (red.)

Querido; 96 pagina’s; euro 14,95

ISBN 978 90 4510 653 3

Vanaf 12 jaar

Bloemlezing die uitblinkt in fris. En dat bewijst weer eens dat je beter een selectie van het beste werk van dichters in één boek kunt stoppen, dan proberen genoeg gedichten uit ze te wringen voor hun volgende bundel. Ted van Lieshout heeft een bewonderenswaardige kennis van Nederlandse dichters en hun werk en komt met veel verrassingen. Sterk is de opzet als magazine: tussen de gedichten staan onderhoudende artikelen met vragen aan de deelnemende dichters. Goede aanschaf voor deze kinderboekenweek. Maar niet voor beginners.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden