Jan Wolkers was gefascineerd door naakt

Als jongen was Jan Wolkers gefascineerd door naakt, maar durfde geen meisje te vragen om te poseren.

Een naakte Jan Wolkers, zelfportret. Beeld Annabel Miedema

Als het waar is dat iedere biograaf ten diepste gedreven is de naakte waarheid over zijn held te onthullen, dan is deze tekening mijn droom. In 1944 beeldde Jan Wolkers, 18 jaar oud, zichzelf af met een paar halen van zijn pen - ogen, mond en neus zijn niet meer dan vier streepjes - in Adamskostuum. Frontaal, de benen gespreid zodat hij vrijuit zicht bood op wat er onder zijn vijgenblad te zien was.

Memoires van een biograaf

Onno Blom werkt aan de biografie over Jan Wolkers. Voor de Volkskrant houdt hij daarover een dagboek bij - waarvan we in zoveel delen de notities presenteren.

Naaktportret

Als gereformeerde, schaamtevolle én door driften gedreven jongen was Jan gefascineerd door naakt. Het was één van de redenen dat hij koortsachtig de Leidse musea bezocht. In de Lakenhal keek hij zijn ogen uit bij de dolende naakte zielen op Het laatste oordeel van Lucas van Leyden. In het Museum voor Volkenkunde vergaapte hij zich aan de houten afgodsbeelden - en tekende die na in zijn schetsboek.

Jan fantaseerde van de mogelijkheid om een naakt meisje te mogen schilderen. Dus zei hij schutterig tegen de directeur van de schildersacademie Ars Aemula Naturae, toen hij daar voor het eerst aanklopte: 'Ik wilde hier 's avonds komen tekenen, naakt als het kan.'

'Naakt, ha... ha, kom jij maar gekleed hoor', lachte de man luid en liet een onverwoestbaar vals gebit achter zijn brede slappe lippen heen en weer kletteren.

Bij gebrek aan model en gebrek aan moed om zijn zusters of een vriendinnetje te vragen zich voor de kunstenaar te ontkleden, tekende Wolkers zichzelf. Hij moet gedreven zijn geweest zichzelf, al tekenend, te onderzoeken. En het lijkt niet onwaarschijnlijk dat hij graag wilde tonen hoe goed God en zijn gelovige vader hem hadden geschapen. Ecce homo.

De drang om zichzelf te onthullen zou Wolkers niet verlaten. Toen hij in de zomer van 1971 een week alleen doorbracht op Rottumerplaat rende hij poedelnaakt door de branding, zijn lul lekker vrij slingerend tussen zijn benen, en fotografeerde hij zichzelf naakt. De foto zette hij op het omslag van Groeten van Rottumerplaat.

Punaisegaatjes

Vader Wolkers protesteerde tegen de naakttekening die Jan als jongen van zichzelf had gemaakt, waarop hij het begin van een erectie leek te hebben. Toch verscheurde zijn vader de tekening niet. Wel haalde hij, elke keer als hij op Jans zolderkamertje kwam, de punaise eruit en keerde hem om.

'Hij kwam dan wel van de regen in de drup terecht', schreef Wolkers in Terug naar Oegstgeest, 'want aan de andere kant stonden tekeningen die ik in het Museum van Volkenkunde gemaakt had van een paar voorouderbeelden van de zuidwestkust van Nieuw-Guinea, met pikken als hamerstelen. Maar dat was hout en geen eigen vlees en bloed, zal hij gedacht hebben. En ik had ze nog wel getekend met een potloodstompje dat ik uit de diepgekerfde kut van een van de beelden had gehaald, dat er waarschijnlijk op een regenachtige zondagmiddag door een Leids jongetje in gestoken was.'

De punaisegaatjes die op tal van jeugdschetsen in het archief van Wolkers zichtbaar zijn, ontbreken op de tekening die hier voor me ligt.

Ik draai het blaadje om.

Maagdelijk wit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden