Jan Wolkers is er nog!

IN DE AUTO die bijna doorzakte onder het gewicht van de zojuist aangeschafte schildersmaterialen, reisden Jan Wolkers en zijn vrouw Karina gisteren van Amsterdam terug naar Texel....

Dat was goed nieuws, dat hij weer aan het werk wil, op een avond die sombertjes aanving: Wolkers kwam binnen en zette zich op de eerste rij. Broos, bleekjes, gelig, tanig, het witte dons op zijn hoofd doorzichtig als engelenhaar. 'Ik ben een wrak', waren zijn openingswoorden, met de bekende hese neusstem uitgesproken, en meteen daarna moest hij uit een buisje wat lucht inhaleren. Zijn jasje van donkerblauw skai oogde nog stoer, maar van de krachtmens die daarin hoorde te zitten, leek plotseling een stuk minder over dan toen hij in het Werktheater zijn 75ste verjaardag vierde.

Die indruk werd nog niet weggenomen toen de schrijver voorlas over zijn vader, die vurig uit de Bijbel kon reciteren en allerminst als de 'gedroogde bidsprinkhaan' waar zovele gereformeerde broeders aan deden denken. Het geloof van de kleine Jan liep een deuk op toen vader verklaarde dat dieren niet in de hemel konden komen. Zonder dier geen hemels vertier, wist Jan toen al.

Zijn sprookje over het hongerige wolfje dat de ontblote rug van een lekker garnaaltje dik insmeerde met mayonaise (moraal: trek nooit je kleren uit in de buurt van iemand die een potje mayonaise achter de rug verborgen houdt, want je zit onder voor je het weet) leverde gegniffel op, maar nam de bezorgdheid van het publiek niet weg.

In de pauze rookten Wolkers en Karina beiden een sigaartje. Daarna was het tijd voor vragen uit de zaal. En pas toen kwam er werkelijk leven in de woordenstroom van de voorheen onvermoeibare durfal. Hij sprak over de vernielingen van zijn glazen kunstwerken, waaronder de gebroken spiegels van het Auschwitz-monument in het vlakbij gelegen Wertheimpark. De dader, die later zelfmoord pleegde, was geen onbekende: 'Een verslaafde jongen die nota bene bij het glasbedrijf werkte waar ik dat werk had gemaakt. Als een autoruit had hij het vernield, heel vakkundig. Die agressie komt waarschijnlijk door het materiaal. In glas zie je jezelf weerspiegeld. En Achterberg schreef al: ''Onder de hand der horden sterft het glas.'' Psychopaten kunnen die aanblik moeilijk verdragen.'

Komt er nog een boek?, waagde iemand te vragen. 'U bedoelt: een roman, want de essays die ik schrijf tellen voor velen niet mee. Ik zal u zeggen: zelfs als ik dood ben, hoeft mijn uitgever maar naar mijn graf te gaan, en dan klauwt mijn hand met daarin beschreven papieren tevoorschijn. . . Nee hoor, ik laat me cremeren. Mensen denken te blíjven als ze begraven worden. Maar ze worden met vier boven elkaar in de grond gestopt, en zakken algauw als een blubberzuurstok weg. Er is voor conservering niet genoeg zuurstof. Zo'n graf wordt na tien jaar geruimd.

'Ik heb een crematie van dichtbij mogen zien: door de vuurzee barst in tien seconden die kist uit elkaar, daarna zie je nog de gestalte van de overledene, die even de verhevenheid van een farao bezit, alsof alle aardse slechtigheid ervan af brandt. Dan ben je weg.'

Maar Wolkers is er nog! Dat bleek uit de geestdrift die bezit van hem nam toen hij verhaalde van de staar-operatie die hij onlangs had ondergaan. 'Mijn kleurgevoel is niet aangetast. Monet had ook staar: die werd geopereerd met materialen waar we nu een olifant zijn slagtanden mee uittrekken. Ik kreeg een naald in mijn oogbol, er werd een sneetje van 3 millimeter gemaakt en een lensje ingebracht. Niets voel je ervan, en in een kwartier is het gebeurd! Op 17 maart moet mijn andere oog.' Opgetogen blikte hij de Palmenkas in. Morgen ging hij massa's schildersspullen kopen.

Iedereen kon opgelucht naar huis: Jan Wolkers zal wellicht geen romans meer schrijven, maar ons met zijn beelden, doeken en onvervreemdbaar commentaar blijven verrijken. Als een dankbaar applaus tokkelde de hagel even later op de Palmenkas van de Amsterdamse Hortus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.