Review

Jan Versteegh weet het onderwerp belasting sexy te maken

Grens tussen cynisme en satire blijft vaag bij Jan de belastingman

Jan Versteegh is een prettige presentator die een weinig sexy onderwerp - belasting - aantrekkelijk weet te maken.

Beeld Studio V.

Er is een vergaderzaal, er staan een welkomstdesk en een kamerplant, op de muur zit een bedrijfslogo. Maar de stoelen zijn leeg, de welkomstdesk is onbemand. 'Er zit hier niemand', constateert Jan Versteegh, presentator van het BNNVara-programma Jan de Belastingman. Hij doet een 'kamerplanttour' langs brievenbusfirma's: onbemande bedrijfspanden van internationale bedrijven die via Nederland belasting ontwijken. In Jan de Belastingman onderzoekt Versteegh hoe en waarom bedrijven dit doen. Zijn doel: zelf, als kleine ondernemer, óók zo min mogelijk belasting betalen.

Versteeghs missie start op de Zuidas, waar de grootste belastingadviesbureaus zitten. Zij helpen internationale bedrijven geld via Nederland weg te sluizen: zo'n 4.000 miljard euro per jaar. Met Jan willen ze niet praten. Dus bezoekt Versteegh journalisten, boekhouders en financieel adviseurs: hoe kan hij zelf belasting ontwijken? En passant krijgen we voorgerekend hoeveel belasting we zelf dagelijks betalen, aantrekkelijke animaties illustreren het verschil tussen brievenbusfirma's en trustkantoren.

Jan de Belastingman biedt een welkome context bij vluchtige krantenkoppen over Panamapapers en Nederland Belastingparadijs. Versteegh is daarbij een prettige presentator die een weinig sexy onderwerp min of meer aantrekkelijk weet te maken - dat is al een hele prestatie. Maar ik bleef ook met vragen zitten.

Jan Versteegh

Een multinational als Hema betaalt minder belasting dan de concurrerende bakker om de hoek. Dat voelt oneerlijk. Al zou ik ook voorgerekend willen krijgen hoeveel extra banen zo'n multinational oplevert. De brievenbusfirma's zijn het resultaat van dezelfde wetgeving, maar vormen een ander probleem - hoe dat probleem de kleine man schaadt wordt niet helemaal duidelijk, daarvoor schiet Jan de Belastingman iets te veel van de hak op de tak: spannende verborgen camera-beelden gaan boven een helder betoog. Het morele standpunt van de programmamakers blijft onduidelijk. Versteegh doet nogal smalend over brievenbusfirma's op eigen bodem, toch houdt hij vol dat hij zelf graag zoiets in het buitenland zou willen opzetten: belastingontwijking is niet oké, laten we het zelf ook doen.

Nu zou je Jan de Belastingman natuurlijk als satire kunnen zien, een theatraal middel om een complex thema aan te kaarten. De grens tussen cynisme en satire blijft echter vaag: het is aan de kijker een oordeel te vellen. Daar is iets voor te zeggen. Bedenkelijk is echter dat belasting betalen onomwonden als Kwaad voorgesteld wordt: 'we betalen ons de hele dag blauw!' Maar zou daar niet een reden voor zijn?

Net als belastingontduiking is de televisiemarkt een internationale aangelegenheid. Jan de Belastingman is gebaseerd op de BBC-documentaire The Town That Took on the Taxman, waarin de ondernemers van één dorp de belastingtrucs van multinationals toepassen. Die film eindigt met de vraag of het belastingsysteem niet op de schop moet; een politieke oproep. Ik gok dat Jan de Belastingman daar volgende week ook op uitloopt. Vooralsnog lijkt het programma het systeem te willen aanpakken door er misbruik van te maken - een wat cynische omweg die leerzame, maar toch ook wat schimmige tv oplevert.

Het televisierecensententeam van de Volksrkant bestaat ui tJulien Althuisius, Gidi Heesakkers, Frank Heinen, Haro Kraak en, deze week, Hanna Bervoets.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.