Jan Roos, 'prettig gezelschap, maar ook een egoïstische bloedhond'

Met zijn 'komische noten' heeft Jan Roos zich vooral van zijn clowneske kant laten zien. Met zijn campagne voor het referendum over de EU en Oekraïne toont de columnist en presentator nu ook zijn engagement. 'Jan heeft meer talent in zijn pink dan hij met zijn hele lijf heeft kunnen laten zien.'

Jan Roos tijdens een persconferentie op 14 oktober nadat bekend is dat GeenPeil voldoende handtekeningen heeft binnengehaald voor een referendum. Beeld Jiri Buller

Elk Kamerlid moet er op een zeker moment aan geloven. Twee weken geleden overkwam het Selçuk Öztürk, lid van de tweekoppige fractie van DENK in de Tweede Kamer: hij liep onverhoeds Jan Roos tegen het lijf, in diens hoedanigheid van verslaggever van GeenStijl TV. 'Zo snorremans', zei die - als introductie van een vraag over Turkije en de Europese Unie. Öztürk antwoordde met een tegenvraag: 'Wat zei u net tegen mij?' 'Snorremans.' 'Waarom doet u dat?' 'Omdat u een snor heeft.' 'Dus dan ga jij me zo aanspreken.' 'Jaaa.' Even later maakt Roos er bezwaar tegen dat Öztürk hem ongevraagd is gaan tutoyeren. 'U', corrigeert hij het Kamerlid.

De scène typeert Jan Roos, bevestigt Bart Nijdam, adjunct van webforum GeenStijl. Hij is onbevreesd, houdt er een directe stijl op na, maar bezondigt zich niet aan het effectbejag van 'treiterjournalist' Rutger Castricum. 'Jan voelt heel goed aan wie hij op welke manier moet aanpakken. Dat 'snorremans' in het gesprek met Öztürk was een komische noot. En uit de reactie van Öztürk kun je opmaken dat die het ook zo opvat. Jan weet met elk Kamerlid in gesprek te komen en te blijven. Dat lukt je niet als je ook als persoon een kwal bent, zoals Castricum.'

Het risico van de 'komische noten' waarmee Roos zijn gesprekken aan de patatbalie van de Kamer lardeert, is dat hij louter als clown wordt beschouwd. Daarvan was Roos zich enkele jaren geleden, toen het grote publiek hem nog niet kende, al terdege bewust. 'Het gevaar is dat ik een soort Joep Meloen word', zei hij in Het Parool. Met zijn activiteiten voor GeenPeil, het initiatief voor een raadgevend referendum over het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne, heeft hij van een serieus engagement blijkgegeven. Zijn matrozenpetje en de roze limousine, waarmee hij de bestelbus met ruim 450 duizend verzamelde handtekeningen naar Heerlen escorteerde, doen daar niets aan af. 'Het referendum heeft hem zeer bezield', zegt jeugdvriend Michel Smook. 'Waarbij het referendum zelf - het feit dat mensen zich kunnen uitspreken - voor hem hoger op de agenda staat dan het Associatieverdrag. Hij beseft natuurlijk heel goed dat dit niet het gedroomde thema is.'

Anders dan anderen

Smook leerde Roos zo'n twintig jaar geleden kennen in hun beider woonplaats Bergen. Smook stond achter de bar van de Heerlijkheid, Roos behoorde tot de opvallende gasten. 'Hij was een slim, bijdehand kereltje dat altijd zijn babbels klaar had. Sommige mensen vonden dat leuk, anderen niet. Maar tot problemen heeft dat, bij mijn weten, nooit geleid. Als hij anderen tot tegenspraak prikkelde, regelde dat altijd zichzelf.'

'Hij was een anders-dan-anderen-kind', zegt Roos' moeder Hanneke. 'In het begin sprak hij in een soort taal die wij niet begrepen, totdat hij plots hele volzinnen maakte. Op de peuterschool dachten ze dat hij niet kon praten, totdat hij ineens een prachtig gedicht declameerde. De krant keek hij al in toen hij 6 was. Hij wilde de betekenis van moeilijke woorden weten en stelde inhoudelijke vragen - thuis en op school. Zo wist zijn juf zich geen raad met zijn vragen over het Chinese Terracottaleger waarover hij iets in de krant had zien staan maar waarvan zij niets wist.'

Roos' ouders lazen twee kranten. 'Elke ochtend die linkse lariekoek uit de Volkskrant en 's middags die Amsterdamse lariekoek uit Het Parool', zei Roos later over zijn dagelijkse lectuur. Thuis, aan tafel, werd daar vaak en intensief over gesproken. 'Want we zijn een praterig gezin', zegt Hanneke Roos. Maar zijn politiek engagement scherpte hij vooral aan zijn oma, Hannekes moeder. 'Toen hij in Amsterdam woonde, kwam hij vaak naar Bergen om met oma de actualiteit door te nemen. Hij had drie favoriete thema's: politiek, voetbal en seks. Ik denk dat hij met mijn moeder vooral het eerste besprak.'

Roos is, naar eigen zeggen, niet zozeer rechts, maar hij heeft een hekel aan links. En dan vooral aan de stelligheid die hij met links associeert. 'Ik ben meer liberaal', zei Roos - zoon van twee ondernemers - in 2012. 'Ik geloof dat we zoveel mogelijk onze eigen broek moeten ophouden zonder dat de overheid zich daarin mengt.'

Beeld Jiri Buller

CV

1977
27 januari geboren in Alkmaar ('de enige schandvlek in mijn leven')
1995 Grafische School Amsterdam
1999 Werkzaam in de reclamewereld
2003 School voor Journalistiek Utrecht
2007 BNR Nieuwsradio
2010 PowNed
2015 GeenStijl TV
2015 Campagne GeinPeil voor nationaal raadgevend referendum over het Associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne

Beeld Jiri Buller

Opinies

Dit tamme beginsel gaat gepaard met uitgesproken opinies. D66? 'De ultieme wegkijkerspartij. (...) Zo'n Pechtold, die zegt dat de problematiek rond de islam niets met de islam te maken heeft en dan de kruistochten erbij haalt: wat heb ík met die kruistochten te maken? Dat was in 1275!'

Occupy? 'Het basisidee van strijden tegen graaiende bankiers is perfect, maar binnen een week was Occupy een open inrichting met krakers, alcoholisten en junks.'

De Europese Grondwet die na het nee van de Fransen en de Nederlanders toch grotendeels werd ingevoerd? 'Een anale visitatie.'

Het Associatieverdrag tussen Europa en Oekraïne? 'De Russen en de helft van de Oekraïners zagen het verdrag helemaal niet zitten. En toch liepen Europese politici daar rond om actie te voeren voor aansluiting bij Europa. De EU is indirect schuldig aan de situatie daar.'

Geloof? 'Ik kom godzijdank uit een atheïstisch nest. Het is wel leuk bedacht hoor, zo'n godfiguur, maar het is toch jammer dat mensen zo hysterisch met dat idee aan de haal zijn gegaan. Als je geen houvast hebt in je leven kun je je misschien aan zo'n geloof optrekken. Ik vind het prima, ik respecteer het ook, maar een beetje zoals ik de buurman zijn modeltreintjes op zolder gun: leuke hobby, maar wel graag voor jezelf houden.'

Grootverbruiker

Eerder dit jaar zei Jan Roos in een interview in Het Parool: 'Ik ben altijd grootverbruiker geweest in vrouwen, maar van Roos (zijn vrouw, red.) wist ik al heel snel dat ik wilde trouwen en kinderen krijgen. (...) We gingen al na drie maanden samenwonen en nu hebben we drie kinderen: Hannah van 7 en Mauk en David, een tweeling van 5. Ik wilde er eigenlijk maar twee, maar ja, toen liet dat kreng twee eitjes los. Meer zou ik niet willen hebben: als ze het intellect van hun moeder hebben, moeten ze straks nog allemaal studeren ook, weet je wat dat kost?'

Een beetje klieren en kloten

Roos bezocht de Grafische School in Amsterdam, werkte een paar jaar bij een reclamebureau, studeerde vervolgens aan de School voor de Journalistiek in Utrecht - waar ze hem de eerste dag leerden 'dat De Telegraaf een enorme kutkrant is' - en kwam in 2007 bij BNR Nieuwsradio terecht. 'Ik kan ook niets anders', zei Roos later. 'Ik kan geen spijker in de muur slaan, spreek amper een andere taal en ben te onbeschoft om in de dienstverlening te werken.' Tijdens het EK voetbal van 2008 maakte hij de column Jan Roos geht's los. Later behandelde hij dagelijks een actueel thema in de rubriek La Vie Jan Roos.

In 2010 verkaste hij naar PowNed. Voor de televisie stelde hij 'vragen die eigenlijk door goede journalisten gesteld zouden moeten worden' en deed hij 'lullige dingetjes: een beetje klieren en kloten op de Vakantiebeurs'. Met Jan Dijkgraaf (oud-hoofdredacteur van HP/De Tijd) presenteerde hij het satirisch radioprogramma Echte Jannen. 'Knullige radio met serieuze gasten', in de kenschets van Dijkgraaf. 'Het doucheputje van Radio 1', volgens Roos, dat door John Jansen van Galen - presentator van Met het oog op morgen - geregeld als Slechte Jannen zou zijn aangekondigd.

Het programma werd uitgezonden op een onmogelijk tijdstip, zondagnacht van 12.00 tot 02.00 uur. Toch voorzag het al snel in een behoefte van zo'n 150 duizend, overwegend jonge, luisteraars. Echte Jannen had een aantal vaste onderdelen; een gesprek met een hoofdgast - vaak een politicus - die volgens Dijkgraaf 'liefdevol vervelend' door de presentatoren werd bejegend, de column La Vie Jan Roos, een gesprek met een deskundige over het achterliggende sportweekeinde, een uitputtend gesprek over het weer, en imitaties (door Roos) van Martin Simek en Nico Dijkshoorn - laatstgenoemde zou daar zelf geen genoegen aan hebben beleefd.

Tussen deze programmaonderdelen door stelden Roos en Dijkgraaf de hamvraag aan de orde: wie van de mannen die zij in het programma noemden, was 'een echte Jan' - een stevige man met het hart op de goede plaats - en wie was 'een echte Johan', de tegenpool van Jan. Priusrijders, liefhebbers van gevulde courgette of D66-stemmers hadden daarbij de schijn zwaar tegen.

Jan Roos, midden jaren tachtig.
Beeld anp

Egoïstische bloedhond

'Onze rolverdeling was heel natuurlijk', zegt Jan Dijkgraaf. 'Jan was de gek en ik de bedaagde, oudere man die hem een beetje rustig hield. Ik was dus de aangever en daar had ik geen moeite mee. In de wereld van Jan Roos draait nu eenmaal alles om Jan Roos.' Na een jaar verliet Dijkgraaf PowNed, na onenigheid met directeur Dominique Weesie, en werd Jan Heemskerk (voormalig hoofdredacteur van Playboy) de co-presentator van Echte Jannen. 'Zijn voornaamste verdienste was dat hij Jan heet', zegt zijn voorganger. Dijkgraaf eet nog een maal per jaar een hamburger met Roos. 'Ik zie hem nog vaak genoeg om eraan te worden herinnerd dat hij prettig gezelschap kan zijn maar ook een egoïstische bloedhond. Soms is dat charmant, maar het kan ook irriteren.'

Zijn voorland? 'Een talkshow', zegt Dijkgraaf beslist. 'Jan heeft meer talent in zijn pink dan hij nu met zijn hele lijf heeft kunnen laten zien.' Bart Nijdam (GeenStijl) uit zich iets terughoudender: 'Een talkshow zou zeker iets voor hem kunnen zijn.' Daarvan was Roos zelf lang geleden al overtuigd. 'Ik zou met alle plezier de Nederlandse David Letterman worden', zei hij in 2012. 'Sowieso is het een gotspe dat ik nog steeds niet door welke omroep dan ook ben gevraagd voor een talkshow.'

Als talkshowhost kan Roos iets meer laten zien van 'de serieuze jongen' die hij ook is, zegt vriend Michel Smook. 'Het is ook lastig voor hem om zo te worden vereenzelvigd met de clowneske rol die hij heeft gespeeld. Daaraan wil hij niet zijn hele leven vastzitten.'

GeenPeil

Jan Roos stond met Thierry Baudet (Forum voor Democratie) aan de wieg van het raadgevend referendum over het Associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne: het eerste Europese thema dat zich aandiende na de aanvaarding van de Referendumwet door de Eerste Kamer. Onder de merknaam GeenPeil verzamelde dit 'onwaarschijnlijke clownsduo' (Bert Wagendorp) ruim 472 duizend handtekeningen. Daarvan verklaarde de Kiesraad er 427.939 geldig. Voor een referendum zijn 300 duizend vereist.Roos en Baudet oogstten ook kritiek. 'De jongens van GeenPeil zijn Poetins useful idiots', oordeelde Ruslanddeskundige Hans Loos.

Ambivalentie

'Die druktemaker is maar een deel van hem', zegt ook moeder Hanneke. 'Hij is ook altijd een Einzelgänger geweest, die vriendjes wegstuurde als hij geen zin meer had in gezelschap en die graag door de duinen struint om vogels te kijken. Soms vindt hij het leuk om de publieke Jan Roos te zijn, maar soms ook niet.'

Zij voelt diezelfde ambivalentie. 'Soms vind ik het leuk wat hij doet, soms denk ik: kan het niet een pondje minder?' Met een talkshow stelt hij zich in elk geval minder bloot aan risico's dan wanneer hij zich met de microfoon van GeenStijl in het hart van de multiculturele samenleving begeeft. Sinds hij echtgenoot en vader is, is hij niet meer alleen zichzelf rekenschap verschuldigd, zegt zijn moeder. Roos is zich daarvan bewust. 'Ik heb drie kinderen en ga niet met een mes in mijn buik op straat liggen omdat ik een bijdehand filmpje moet maken. Wat heeft mijn vrouw aan mijn recht op vrijheid van meningsuiting als ik dood ben?'

(De citaten van Jan Roos zijn ontleend aan interviews in Het Parool, Trouw en de Volkskrant).

Jan Roos in de GeenPeil-bus. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden