Jan Mokkenstorm: 'Het therapielandschap is heel erg vrouwelijk'

In 2015 maakten 1871 mensen een eind aan hun leven, blijkt uit cijfers van het CBS die donderdag openbaar werden gemaakt. Dat komt neer op vijf zelfmoorden per dag, een recordaantal. 'We hebben te weinig eelt op de ziel', zegt psychiater bij GGZ inGeest en directeur van 113Online Jan Mokkenstorm in de Nieuwsbreak.

Silence Out Loud, de tentoonstelling van Joost Zwagerman in museum Kranenburgh. De schrijver beroofde zich vorig jaar van het leven.Beeld anp

Hoe moeten we de zelfmoordcijfers van het CBS interpreteren?
'Als stabilisatie na een stijging. We hebben een enorme stijging achter de rug in de jaren 2007 tot 2013. Dat is een verschrikkelijk iets. Nu zitten we drie jaar op rij boven de 1800, met in 2014 een kleine daling van 1854 naar 1839. Je kunt de 1871 van 2015 uitleggen als een stijging, maar vorig jaar hebben we het ook geen daling genoemd. Drie keer achter elkaar rond de 1850, dat noem ik een stabilisatie.'

De stijgende trend valt samen met het begin van de economische crisis.
'Wij denken dat er een samenhang is, maar hoe dat precies werkt is niet duidelijk. Je zou kunnen zeggen dat de Nederlandse bevolking een soort stresstest heeft gehad, kennelijk is de gezondheidszorg niet in staat geweest om die dreun op te vangen. Aan de andere kant kun je ook constateren dat de gezondheidszorg zelf ook een dreun heeft gekregen door de bezuinigingen, dus je weet niet waar het aan ligt.'

Heeft u daar zelf een idee over?
'Het is niet alleen een kwestie van verlies, bijvoorbeeld van werk of mogelijkheden, maar ook van omgaan met verlies, van kúnnen verliezen. Ik denk dat wij in Nederland de afgelopen decennia het vermogen om te verliezen minder goed hebben geoefend. Ik wil niet zeggen dat iedereen hier even welvarend is, maar de sociale zekerheid is hier wel geregeld. Dat kan er ook voor zorgen dat de bevolking niet meer genoeg eelt op de ziel heeft om met verlies om te gaan en dat het als persoonlijk falen wordt gezien als je je zaakjes niet op orde hebt. De economische crisis heeft iets blootgelegd. Het is voor een hoop mensen lastig gebleken om met tegenslag om te gaan, we beleven het als een angstig geworden patiënt.'

113Online verleent online en telefonische hulp op het gebied van zelfmoordpreventie. Kijk voor meer informatie op 113online.nl.

Het aantal zelfdodingen is onder mannen altijd al hoger geweest dan onder vrouwen en ook afgelopen jaar is het aantal mannen dat een einde aan hun leven maakte harder gestegen dan het aantal vrouwen. Hoe komt dit?
'Ik ben geen socioloog, maar als ik mij enige vrijheid van interpretatie mag gunnen: wat ik in spreekkamers zie, is dat mannen om te beginnen minder snel hulp zoeken. Gevoelens zijn voor mannen lastige insecten, die wil je wegdrinken of wegmaken. Mannen zoeken minder hulp en voelen zich daar kwetsbaar in. Doorgaans krijg je tegenwoordig ook een vrouw als je hulp zoekt. De gezondheidszorg is sterk aan het vervrouwelijken, het merendeel van de psychologen is vrouw. Dat maakt ook het therapielandschap heel erg vrouwelijk, terwijl de methode van gevoelens opzoeken en uiten er niet altijd een is die mannen direct aanspreekt.

'En mijn generatie mannen, ik ben 54, is opgegroeid in de tijd van 'baas in eigen buik' en de seksuele revolutie. Dat heeft misschien wel gezorgd voor de dubbele boodschap van enerzijds kwetsbaar opstellen, maar aan de andere kant ook een sterke provider zijn. Die dubbelheid is niet altijd even goed te integreren in de mannelijke identiteit.

'In Amerika is er veel verslaving en depressie onder bouwvakkers. Wat ze daar hebben gedaan, is een health check aanbieden, waarbij de bloeddruk en het cholesterol wordt gemeten en ook een klein depressietestje wordt gedaan. Daar gaat het dan eigenlijk over, maar als je alleen een depressietest aanbiedt zou het niet werken.'

Jan MokkenstormBeeld .

Onder weduwnaars en gescheiden mannen komt zelfdoding gemiddeld vier keer zo vaak voor als bij getrouwde mannen en mannen die nooit getrouwd zijn geweest.
'Wat ook speelt bij een weduwnaar van in de 50 is: hoe vind je nog een vrouw? En willen vrouwen je nog wel? Dames kunnen doorgaans goed met elkaar in clubjes wandelen, fietsen en elkaar vermaken. Mannen zijn dat niet zo gewend.'

Vergeleken met andere Europese landen komt zelfdoding in Nederland nog steeds relatief weinig voor. België, daarentegen, springt eruit: 17,4 zelfdodingen per 100 duizend inwoners. Wat is er aan de hand bij onze zuiderburen?
'Wat ik ervan meen te weten is dat in Nederland de toegang tot geestelijke gezondheidszorg altijd al veel beter is geweest. Psychotherapie zit hier al jaren in het verzekeringspakket, in België is dat nog maar net zo.

'Mensen in België schamen zich ook nog veel meer voor depressie dan wij. Het is een afstandelijker cultuur. Het taboe op geestelijke problemen is daar nog groter dan hier.'

Dit is aflevering 742 van de Nieuwsbreak, het nieuwsinterview van de Volkskrant, elke dag om 16.00 uur online.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden