Nieuwsbreak

Jan Kuitenbrouwer: 'Ga alsjeblieft niet zo mee in dat bange gehuil'

Donald Tusk begon vandaag als EU-president, de minister van Financiën moet mogelijk voor de rechter verschijnen, en Luc De Vos is niet meer. Vandaag spreken we in de Nieuwsbreak met Jan Kuitenbrouwer, columnist voor NRC en Onze Taal en directeur van de Taalkliniek.

Columnist en schrijver Jan Kuitenbrouwer.Beeld ANP

Wat is u opgevallen in het nieuws?
'Er is een boek verschenen over het Fyra-debacle van Marcel van Silfhout en Andries van den Berg. Daaruit blijkt dat het hele project niet openbaar aanbesteed had hoeven worden. Er waren ook mogelijkheden voor een onderhandse vergunning, dan had de NS het zelf kunnen doen, of DB of de Franse spoorwegen. Nederlanders denken al gauw dat ze het beter kunnen: de Duitsers en de Fransen doen dat leuk, maar wij gaan even laten zien hoe je dat echt doet. Nederlanders willen de best practice verbeteren, in plaats van naleven.

'Vervolgens bestellen ze niet eens een echte hogesnelheidstrein. Echte hogesnelheidstreinen die in Frankrijk en Duitsland rijden kunnen tot 300 kilometer per uur. De Fyra is een opgevoerde klassieke trein die eigenlijk niet harder mag dan 200. Toen gingen ze 'm 250 laten rijden en vlogen de onderdelen eraf. Het is een deprimerende geschiedenis, een aaneenschakeling van stommiteiten.'

Is de politiek hiervoor volledig verantwoordelijk?
'Er waren wel mensen binnen NS die hiervoor waarschuwden, maar dat waren de echte spoorspecialisten, die werden overruled door mensen van de marketing, de strategie en de politiek. Een mogelijke conclusie is dat de ellende begon op het moment dat de spoorwegen een president-directeur aanstelde die helemaal niets van treinen wist. Bert Meerstadt kwam van een reclamebureau. Je krijgt zo'n cultuur, typisch voor deze tijd, dat je generalisten moet hebben. Specifieke vakkennis is meteen suspect. 'Ik ben niet van de inhoud', zeggen ze dan, 'ik ben van het proces'. Gallisch word ik daarvan.'

De Fyra op een rangeerterrein in Amsterdam.Beeld anp

Over bestuurders gesproken. De Pool Donald Tusk treedt vandaag aan als nieuwe president van Europa. Gaat het goed met de Europese Unie?
'Dat hele Europa is toch gewoon een soort uiterst instabiele toestand aan het worden. Ik behoor tot de sceptische tak. Ik ben voor een stap terug: de EU zou alleen een netwerk van economische samenwerking moeten zijn. Een reden voor een politieke unie ontbreekt. Die stip op de horizon, die zien mensen niet, ikzelf ook niet.

In Oost-Europese landen, zoals het Polen van Tusk, is men wel enthousiast over Europa.
'Dat is logisch, want die landen hebben daar veel mee te winnen. Het is de vraag of dat politiek vertrouwen is of economisch opportunisme. Wat betekent het op de lange termijn dat je met zo'n variëteit aan landen een unie vormt? Ik denk dat de Europese situatie zich er niet voor leent.'

Een stap terug, waar u voor pleit, dat gaat niet zomaar. We zitten middenin een proces van eenwording.
'Ik vind het argument 'de trein rijdt, we kunnen er niet af' een ondemocratisch argument. Wij zíjn die trein. En zo kom je weer bij de Fyra uit: we hebben het nu eenmaal zo gedaan. Over twintig jaar verschijnt een boek en jammer dan.

'Die imminente noodzaak van eenwording zie ik niet. Socioloog Frank Furedi spreekt over de 'culture of low expectations' en de 'culture of fear'. Wij zijn sinds de Tweede Wereldoorlog sluipenderwijs gewend geraakt aan het idee dat de toekomst een dreigend kwaad is, dat we overrompeld worden, dat we het slachtoffer zullen worden van de omstandigheden. Het begrip toekomst gebruiken we nu heel anders dan 30 of 40 jaar geleden. De toekomst is iets naars geworden waartegen wij ons schrap moeten zetten.

'Een woord als 'toekomstbestendig', dat woord is tien jaar oud, dat gebruiken wij als vanzelfsprekend. Eigenlijk is het een absurd woord, een pleonasme: als iets bestendig is, kan dat alleen voor de toekomst zijn. Toen ik klein was, was de toekomst nog een wenkend perspectief, iets moois, een glorend landschap waar we zo snel mogelijk naartoe wilden. Nu is iedereen bang voor de toekomst.

'Vanuit dat sentiment wordt ook de noodzaak van Europese eenwording verkocht. Denk aan D66'er Laurens Jan Brinkhorst, die waarschuwde dat het licht zou uitgaan als we nee zouden stemmen tegen de Europese grondwet. Die sfeer, die toon, daar geloof ik echt helemaal niks van.'

De nieuwe EU-president Donald Tusk.Beeld epa

Heeft u gehoord over de penarie waar het ministerie van Financiën zich in bevindt? Ambtenaren beschermen de identiteit van een tipgever die tegen betaling informatie heeft gegeven over belastingfraudeurs. Volgens de rechter moeten ambtenaren in de rechtszaal gewoon antwoord geven, maar de ambtenaren stellen dat ze van het ministerie niet mogen spreken.
'Het is terecht dat deze zaak wordt gevoerd. Witness protection kan wel, maar dat moet de rechter bepalen. Dat kan een minister of staatssecretaris niet zomaar doen. Het is beïnvloeden van een getuige, het ministerie mag dat niet.

'Dat de overheid met tipgevers werkt, daar heb ik niet veel moeite mee. In het strafrecht gebeurt dat continu, daar kijk ik niet van op. Men moet wel zorgvuldig handelen, bouw wel waarborgen in zodat je niet misbruikt wordt door zo'n tipgever of kroongetuige. Heeft hij zelf ook ettelijke miljoenen weggesleept, dat hij het allemaal zo goed weet? Of is het gewoon een brave bankbediende die ergens toegang heeft tot dat soort informatie? Je weet het niet.'

Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem.Beeld anp

Ander nieuws: Luc De Vos van Gorki is overleden.
'Dat zegt mij helemaal niets.'

De Vos is de Boudewijn de Groot van België. Het nummer Mia prijkt bovenaan de Belgische variant van de top-2000.
'Oké.' Kuitenbrouwer informeert bij zijn vrouw of zij De Vos kent. Op de achtergrond klinkt: hij is dood. 'Ja, dat weet ze wel, maar verder kent ze hem ook niet.'

Later mailt Kuitenbrouwer:
'Tja, dat lied. Nogal cryptisch, maar dat is misschien ook het succes: je kunt er van maken wat je wilt. Het gaat over vergeefsheid, vergetelheid en genade, heb ik de indruk. Muzikaal is het niet erg interessant, maar het is een soort anthem geworden, kennelijk, zoals songs van Hazes bij ons.'

Tot slot, moet u nog iets van het hart?
'Een paranoïde sfeer begint te ontstaan in Nederland, dat is heel onaangenaam. Die zogenaamde Nederlandse tolerantie, daar merk ik helemaal niks meer van. Of het nu gaat over Zwarte Piet, de oorlog in Gaza of over Turkse organisaties en integratie, het is allemaal onverdraagzaamheid. Er is te veel kwade trouw, mensen geven elkaar te weinig het voordeel van de twijfel, overal schuilt een verborgen agenda. Spin, manipulatie, framing, niemand is integer. Zo kunnen we niet samenleven, vind ik.'

Heeft u, met de Kerstdagen in aantocht, een boodschap aan de lezer?
'Verdraagzaamheid, relativeringsvermogen. Ik zou Nederlanders willen oproepen om niet zo mee te gaan in dat bange gehuil. Als niemand meer het positivisme en het eigen kunnen belijdt, wie staat er dan nog pal voor het humanisme?'

Dit is aflevering 410 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden