Column

'Jan Kees de Jager zit gebakken'

Wie bekijkt waar voormalige ministers van Financiën terechtkwamen nadat ze de politiek verlieten, schrijft Meindert Fennema, moet concluderen: met Jan Kees de Jager komt het wel goed.

Minister van Financiën Jan Kees de Jager, in de Kamer met de Miljoenennota. Beeld anp

Wat gaat Jan Kees de Jager doen als er een PvdA-VVD kabinet komt? De meest populaire CDA-minister weet het zelf nog niet. Hij kan natuurlijk zo weer terug naar zijn ICT bedrijf, maar de kans is groot dat hij het hogerop zoekt. Als het carrièreverloop van zijn voorgangers enige voorspellende waarde heeft, zit hij gebakken.

Niet alleen De Jager maar ook een aantal van zijn illustere voorgangers waren bij het grote publiek populair. Zij deden zich voor als apolitieke en vooral zuinige rekenmeesters en dat viel in de smaak. Wim Kan maakte over Jelle Zijlstra flauwe grappen die dat imago versterkten ('die man met dat zuinige mondje'). Behalve Zijlstra koesterden ook Wim Duisenberg en Gerrit Zalm hun apolitieke imago. Zij leken niet erg geïnteresseerd in de politiek. Dat was grotendeels pose.

Wie de memoires van Zijlstra leest - en die legt naast de biografieën van andere ARP coryfeeën - weet dat Jelle Zijlstra in de ARP als zéér ambitieus gold. Datzelfde geldt voor Duisenberg en Zalm. Wim Duisenberg was lid van het illustere eetgezelschap waar ook Marcel van Dam en Hans van Mierlo deel van uit maakten. De Jager presenteert zich graag als ict-ondernemer, maar hij was ook penningmeester van de CDA jongeren organisatie en later van het CDA. Hoezo, niet geïnteresseerd in politiek?

Paul de Hen (Elsevier 2012) ging na wie na de oorlog minister van Financiën zijn geweest en waar zij terechtkwamen. Hij komt tot een aantal opvallende conclusies. De eerste is dat ze bijna allemaal goed terecht gekomen zijn. Alleen voor Johan van de Kieft (1884-1970), die tussen 1952 en 1956 Financiën beheerde, was het ministerschap een eindstation: hij was 72 toen hij aftrad. Anne Vondeling (1916-1979) trad tien jaar later af, na de 'nacht van Schmelzer', en raakte kort daarop zwaargewond bij een auto-ongeluk. Hij is daar nooit meer helemaal bovenop gekomen.

Alle anderen kregen na hun ministerschap een belangrijke functie. Een aantal bij een internationale organisatie (Lieftinck, Witteveen, Andriessen en Hoogervorst); twee ministers werden president van de Nederlandsche Bank (Zijlstra en Duisenberg), drie werden bankier (Nelissen, Ruding, Zalm) en twee schopten het tot minister-president (Zijlstra en Kok). De PvdA-minister Henk Hofstra (1904-1999) werd na zijn ministerschap financieel directeur van Cornelis Verolme; Gerrit Zalm werd dat in 2007 van Dirk Scheringa. Met Verolme en Scheringa liep het slecht af, maar hun financieel directeuren bleven ongedeerd. Hofstra behaalde op 62-jarige leeftijd zijn doctoraal belastingrecht en werd daarna meteen hoogleraar. Een proefschrift was niet nodig.

Gerrit Zalm werd van de baas van de ANB-Amro. Dat laatste moet de leden van oude Raad van Bestuur gestoken hebben, want als minister van Financiën had hij hen een paar maal tegen de schenen geschopt. Boze tongen beweren dat de bankiers onderling besloten hadden dat Zalm bij geen van de grote banken een baantje zou krijgen - hoe graag hij dat ook wilde. Maar zijn wraak zou zoet zijn.

De internationale oriëntatie van de Nederlandse economie wordt weerspiegeld in het carrièreverloop van de ministers van Financiën. Piet Lieftinck werd directeur - later voorzitter - van de Wereldbank en van het IMF. Johan Witteveen werd voorzitter van het IMF. Frans Andriessen was 12 jaar lid van de Europese Commissie, Wim Duisenberg was de eerste president van de ECB en Hans Hoogervorst werd in 2011 voorzitter van de International Accounting Standards Board in Londen.

En dan was ik nog bijna Onno Ruding vergeten: hij was al vóór zijn ministerschap directeur geweest van het IMF, en bestuurder van de AMRO Bank. Na zijn ministerschap trad in 1992 toe tot de board of directors van de Citicorp, de tweede bank van de VS. Ruding was in 1969 cum laude gepromoveerd op een proefschrift getiteld 'Naar één geïntegreerde Europese kapitaalmarkt?'. Hij had een vooruitziende blik.

Van alle oud-ministers heeft Wouter Bos uiteindelijk de mooiste baan gekregen. Hij werd columnist van de Volkskrant. Maar nu is hij ook weer informateur voor een VVD-PvdA kabinet. Misschien wil Wouter Bos wel weer terug op Financiën. De huidige eurocrisis is eigenlijk een financiële oorlog waarin de ministers van Financiën de legerleiders zijn. De bankiers moeten nu een toontje lager zingen. En wat is er mooier voor een man met de ambities van Bos dan generaal te zijn op het Euroslagveld.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar politieke theorie. Hij schrijft iedere vrijdag een column voor Volkskrant.nl.

 
En wat is er mooier voor een man met de ambities van Wouter Bos dan generaal te zijn op het Euroslagveld.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden