Jan Eikelboom: 'Krijgen de extremisten in Mali zo ook verplichte theepauze?'

Israël viel een militaire basis in Syrië aan, asielzoekers worden gestimuleerd om vrijwilligerswerk te doen en nog voor de Kerst vertrekken 368 Nederlandse militairen naar Mali. Hoe denkt Nieuwsuur-verslaggever Jan Eikelboom over het nieuws van vandaag?

Nieuwsuur-verslaggever Jan Eikelboom in Syrië.Beeld janeikelboom.com

Het kabinet heeft vandaag ingestemd met de missie-Mali. Wat denkt u, is het verstandig om Nederlandse militairen naar dat land te sturen?
'Vanochtend moest ik wel even gniffelen toen ik de woordvoerder van de militaire vakbond op de radio hoorde. Ze vroeg zich bezorgd af hoe het met de rustpauzes van de Nederlandse militairen in Mali zit. Tegenover één periode in het veld moeten twee periodes rust in Nederland staan. Stel je voor dat de moslimextremisten ook zo'n cao zouden hebben. Verplichte theepauzes om 11 uur en een hoger salaris als ze een paar uurtjes overwerken. Het klonk me allemaal erg Nederlands in de oren.'

Maar is het verstandig?
'Daar heb ik over nagedacht en nee, ik denk niet dat deze missie veel teweeg kan brengen. Het is een hele complexe regio, zo groot als Duitsland, Frankrijk en Engeland samen. Ik vraag me dan af wat 300 man daar voor elkaar kan krijgen. De moslimextremisten zijn bovendien de grens over gevlucht, dus inlichtingen verwerven lijkt me dan lastig. Als de Nederlanders en Fransen (die sinds januari in Mali zitten, red.) weg zijn, komen de extremisten gewoon weer terug.

'De reden dat Nederland mee wil doen aan deze missie is naar mijn gevoel dat het zijn internationale reputatie in het buitenland op wil poetsen. Dat lijkt me niet de juiste insteek.'

Franse troepen in Mali.Beeld afp
Beeld afp

Laten we het nog even over nieuws van gisterenavond hebben. Israël viel toen een militair doel in Syrië, nabij de kustplaats Latakia, aan. Kunnen we een vergeldingsactie verwachten?
'Nee, Assad is niet gek. Hij weet: als ik Israël aanval, dan krijg ik de volle laag. Bovendien is dit niet een directe aanval op het Syrische regime. Israël heeft al aangegeven dat het vermoedde dat de raketten voor de Libanese terreurbeweging Hezbollah bedoeld waren. Assad heeft zijn handen vol aan zijn strijd tegen de opstandelingen. Die denkt er op dit moment echt niet aan om Israël aan te vallen.'

Syrië is nu wel zijn belangrijkste afschrikkingsmiddel richting Israël kwijt: zijn chemische wapens.
'Dat is voor Assad een enorme uitkomst. Aan chemische wapens heb je niet veel. Ja, je kunt ze gebruiken als afschrikking, maar je zet ze toch niet in. Wellicht heeft Assad ze wel ingezet tegen zijn eigen bevolking, maar hij heeft voldoende andere wapens om zijn tegenstanders om zeep te helpen. Ik was laatst in Noord-Syrië en daar was een Scud-raket ingeslagen. De verwoesting was enorm en er waren zo'n honderd doden.

'Assad heeft die chemische wapens dus helemaal niet nodig. Dat ze nu vernietigd worden, is een enorm diplomatiek succes. Syrië wordt van alle kanten geprezen om zijn medewerking. Het leidt de aandacht bovendien enorm af: niemand die het nog heeft over de oorlog zelf en alle doden die daarbij vallen.'

Gaat u binnenkort weer naar Syrië?
'Nee, het is op dit moment te gevaarlijk. Tenzij je op een visum reist, maar die heb ik de laatste tijd niet meer gekregen. Dat betekent dat je alleen nog via het noorden het land binnen kan komen. Het eerste checkpoint dat je dan tegenkomt, bij de grensstad Azaz, is in handen van al-Qaeda.'

'Het noorden is overgenomen door jihadistische groepen. Er zijn de laatste tijd heel wat journalisten gekidnapt. Zelfs de meest ervaren oorlogscorrespondenten mijden op dit moment Syrië.'

Syrië raakt dus steeds meer afgesloten van de buitenwereld. Kunnen we dan nog wel een beeld krijgen van wat zich in het land afspeelt?
'Dat kan niet echt meer. Burgerjournalisten in Syrië zijn ook steeds vaker doelwit, dus er verschijnen minder filmpjes op YouTube. Daar komt nog bij dat het steeds moeilijk te controleren is hoe betrouwbaar die filmpjes zijn.'

Syrische vluchtelingen kijken naar een zwarte rookpluim die opstijgt vanuit het Zaatari-vluchtelingenkamp aan de grens met Jordanië.Beeld ap

Steeds meer Syriërs ontvluchten hun land. Een klein deel daarvan komt in Nederland terecht. Daar staat ze een klein lichtpuntje te wachten: ze mogen vrijwilligerswerk doen! Juicht u dit toe?
'Zeker, ik denk dat het voor alle partijen goed is. Het probleem van veel vluchtelingen is dat ze in opvangcentra verpieteren. Ze mogen niets - niet studeren en niet werken. Dat is nergens voor nodig. Vluchtelingen zijn vaak hoog opgeleide en intelligente mensen. Waarom zouden die niets mogen doen?'

Nou, misschien omdat ze zich dan teveel aan Nederland gaan hechten?
'Maar vrijwilligerswerk biedt geen recht op een verblijfsvergunning. Het lijkt me beter dat die mensen hier iets nuttigs doen dan dat ze als psychische wrakken uit de opvang komen en alsnog mogen blijven.'

Moet Nederland volgens u meer Syrische vluchtelingen opnemen?
'Ik wil hier geen politieke uitspraken over doen, maar als mens zeg ik ja. In Libanon zijn op dit moment één miljoen vluchtelingen op een bevolking van vier miljoen. Eén op de vier mensen is daar dus vluchteling. In Libanon heb je geen officiële vluchtelingenkampen. Syriërs scharrelen er een beetje rond. De mensen met geld huren een huis, de armeren verblijven in provisorische kampen in weilanden of slapen onder bruggen. Kinderen gaan lang niet allemaal naar school. Sommigen werken op de velden of staan bedelend langs de kant van de weg. Dat zet een enorme druk op Libanon. De huizenprijzen zijn in een jaar tijd verdrievoudigd. Er ontstaan spanningen en vijandige gevoelens tussen Syriërs en Libanezen. En dan klagen we in Nederland over de opvang van enkele tientallen Syriërs.'

Valt er ook nog wat te lachen vandaag?
'Waar ik de hele dag al grote lol om heb, is de manier waarop BBC-presentatrice Kirsty Wark gisteren het toch redelijk serieuze programma Newsnight afsloot. Ze waarschuwt haar kijkers om die avond - het is Halloween - goed uit te kijken en vervolgens wordt Thriller van Michael Jackson ingezet en verschijnen er allemaal zombies in beeld. Die voeren een dans uit en Wark doet daar gewoon aan mee, met een stalen gezicht.'

Dat zouden ze bij Nieuwsuur ook eens moeten doen.
'Vanavond presenteert Mariëlle Tweebeeke, dus we gaan hard ons best doen. Maar ik acht de kans niet heel groot dat het lukt.'

'Er is trouwens nog iets dat ik wil aanraden.'

Kom maar op.
'Journalist Step Vaessen (die voor Al Jazeera vanuit Indonesië werkt, red.) heeft een hele mooie en indringende reportage gemaakt over de moord op Sander Thoenes in 1999 in Oost-Timor. Ik was daar toen ook bij. Jarenlang heb ik er niet echt aan gedacht, maar met deze reportage kwamen weer allemaal persoonlijke herinneringen boven.

'We kwamen op een dinsdag aan. Het was toen Prinsjesdag in Nederland. Omdat er die dag geen ruimte was voor een reportage uit Oost-Timor, besloten we ons rustig te settelen. Sander Thoenes, die voor Vrij Nederland werkte en wel een strakke deadline had, is naar de wijk in de stad Dili gegaan waar wij ook waren heengegaan als het geen Prinsjesdag was geweest. Daar is Sander doodgeschoten.

'We zijn daarna meteen het eiland ontvlucht. Dat voelde als een journalistieke nederlaag omdat we ons verhaal, waar we voor kwamen, niet meer konden vertellen. Het was ook de eerste en enige keer dat ik echt van de kaart was na een klus. Ik denk omdat ik toentertijd nog wat minder ervaring had, maar ook omdat het de eerste keer was dat ik me echt bedreigd heb gevoeld als journalist. Dat hoop ik niet nog een keer mee te maken.'

Dit is aflevering 196 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden