Jan Donkers: 'Amerika kan wel een groepsknuffel gebruiken'

Jan Donkers (72) is een van de grondleggers van de Nederlandse popjournalistiek. Bowie-fan was hij alleen niet. 'Ik had een afstandelijke bewondering.' Daarnaast koestert hij een gezonde fascinatie voor de VS. Donkers ziet een land dat in aanloop naar de presidentsverkiezingen steeds meer polariseert. 'Amerika kan wel een groepsknuffel gebruiken.'

Jan Donkers. Beeld anp
Jan Donkers.Beeld anp

De wereld stond maandagochtend even stil toen het nieuws binnenkwam dat David Bowie was overleden. Hoe is het nu bij u, een dag later?
'Nou, ik ben net wakker. Ik doe momenteel een soort roadshow met drie muzikanten, waarbij ik verhalen over Amerikaanse muziek vertel. Gisteren waren we in Eindhoven. Rond half drie was ik weer in Amsterdam. Op mijn leeftijd, kan ik je zeggen, zijn dat zware avonden.

'Het was wel de bedoeling Bowie nog in de show terug te laten keren. Ze hebben nog geprobeerd This Is Not America in te studeren, alleen dat is niet gelukt. Jammer, want het past wel bij het thema van de voorstelling. Maar als ik nu al dat commentaar lees in de kranten en de reacties zie op televisie, heeft Bowies dood wel heel wat losgemaakt.'

Heeft u dat verbaasd?
'Ja. Ik moet daar wel bij zeggen dat ik Bowie bewonderde, alleen wel op een afstandelijke manier. Ik had hem niet in mijn hart gesloten. Hij kwam op een verkeerde manier bij mij binnen, omdat hij begon in de glamrock en daar had ik in die tijd helemaal niets mee. Ik was meer van bands als de Stones, of iemand als Springsteen. Hij heeft wel een aantal prachtige nummers gemaakt, zoals Young Americans of Space Oddity.

'Ik ga die nieuwe plaat wel kopen. Vooral omdat ik de andere interpretatie van die teksten na zijn dood interessant vind. Ik heb respect voor hoe hij dit georganiseerd heeft. Het laatst wat hij wilde, was medelijden.'

Bowie in 1992. Beeld reuters
Bowie in 1992.Beeld reuters

Dat massale rouwen om een overleden artiest op bijvoorbeeld sociale media, maar ook voor het Groninger Museum. Is dat typisch iets van deze tijd?
'Ik denk het wel. Iedereen voelt zich geroepen meteen iets op Twitter te zetten, om zo deel te nemen aan een soort collectief rouwen. De drempel is heel laag. Je zag het ook in een andere vorm toen Martin Bril overleed, met al die ingezonden brieven. Dan schrijven mensen dat ze het gevoel hebben dat ze een vriend hebben verloren. Hoewel ik niet twijfel aan de oprechtheid van die gevoelens, zie ik het soms wel als een soort reflex bij deze gebeurtenissen. Zoiets van: ik moet ook iets laten horen. Zelf heb ik die aandrang in ieder geval niet.'

In welke rijtje mogen we Bowie plaatsen? Naast, boven of onder Mick Jagger en Paul McCartney?
'In de geschiedenis van de Britse muziek wel ernaast. Je moet ook kijken naar de lengte van een carrière. Bowie is altijd blijven boeien en vernieuwen. Wat dat betreft onderscheidde hij zich positief van bijvoorbeeld iemand als Jagger. De Stones hebben de afgelopen twintig jaar eigenlijk geen nieuwe muziek meer gemaakt. En Bowie heeft veel betekend voor de emancipatie van popmuziek in de muziekwereld.'

Belangstellenden ondertekenen het condoleanceregister in het Groninger Museum voor Bowie. Beeld anp
Belangstellenden ondertekenen het condoleanceregister in het Groninger Museum voor Bowie.Beeld anp

Goed, iets heel anders. U heeft uw fascinatie voor de Verenigde Staten nooit onder stoelen of banken gestoken en schreef er meerdere boeken over. Wat verwacht u van de laatste State of the Union van Obama, vannacht? Onze correspondent schreef dat hij ging pogen een nationale groepsknuffel te starten.
'Als Amerika in deze tijd iets nodig heeft, is het wel een groepsknuffel. Ik volgde het land wat minder, maar sinds de opkomst van Trump lees ik alles weer intensief. Ieder jaar denk je dat de tegenstellingen in het land niet scherper kunnen, en dan gebeurt het toch. Er is bijna geen midden meer. De Republikeinen zijn de afgelopen acht jaar destructief bezig geweest. De Democraten verdienen ook niet de schoonheidsprijs.'

Kan Obama te midden van al dat geruzie eigenlijk nog wel iets uitrichten in zijn laatste jaar als president?
'Hij probeert het wel. Je ziet het aan de wapenwet die hij nu ontwikkelt. Het zal wel lastig worden. Hij heeft een vijandig Congres en Huis van Afgevaardigden tegenover zich. En als een Republikein de nieuwe president wordt, zal alles meteen worden teruggedraaid.'

Daarmee is de balans van zijn presidentschap dus al voorzichtig op te maken. Hoe zal hij de geschiedenis ingaan?
'Als een redelijk progressieve president. In zijn eerste periode werd hem te weinig daadkracht verweten. Wat mensen vergeten, is dat hij het Congres tegen zich had. Maar hij heeft toch behoorlijk wat voor elkaar gekregen. Zorgkosten en wapens zijn de ernstigste problemen in de VS. Aan beide heeft hij iets proberen te doen.'

Barack Obama. Beeld ap
Barack Obama.Beeld ap

Ondertussen gaat het in de VS vooral over zijn mogelijke opvolger. Begin volgende maand zijn de eerste voorverkiezingen in Iowa. Wie geeft u de beste kans?
'Trump gaat het niet worden. Tegen Hillary Clinton is hij kansloos. In november stemmen alle Latino's en vrouwen op haar. Als de Republikeinen slim zijn, duwen ze die senator van Texas - Ted Cruz - naar voren als kandidaat. Hij is net zo rabiaat als Trump, maar spreekt meer mensen aan.

'Ik koester nog altijd de stille hoop dat het Bernie Sanders tegen Trump gaat worden. Dan zou ik er wel heen willen om er verslag van te doen. Het zijn enorme tegenpolen, ze opereren allebei onafhankelijk van Wall Street en Amerika heeft dan echt wat te kiezen. Clinton oogt nu progressief. Als ze de nominatie binnen heeft, schuift ze op naar het midden. Objectief gezien zou ze beter voor het land zijn dan Trump, maar of de VS er echt wat mee opschieten is een tweede. Het enige probleem bij Sanders is dat hij zichzelf socialist noemt. Dat is in Amerika net zoiets als jezelf pedofiel noemen. Het is een vies woord. Dus ik zie mijn gedroomde duel helaas niet plaatsvinden.'

Donald Trump. Beeld ap
Donald Trump.Beeld ap
Bernie Sanders. Beeld reuters
Bernie Sanders.Beeld reuters

De opvolger van Obama krijgt in ieder geval een flinke taak op z'n bord met de onrust in de wereld. Vandaag was er weer een aanslag in Istanbul. Hoe volg jij dergelijk nieuws?
'Met zorgen. Sinds Charlie Hebdo erger ik me aan de discussie hierover, die ook breder te trekken is naar dat andere grote probleem; de vluchtelingencrisis. Het is of zwart, of het is wit. Je mag het niet verschrikkelijk vinden dat die mensen op de vlucht slaan en je tegelijkertijd zorgen maken over wat de vluchtelingenstroom doet met de sociale structuren in westerse landen.

'Ik sta er tussenin, alleen het is alsof het midden geen stem meer heeft. In Nederland zie je dat ook. Met elke aanslag groeit de polarisatie. Zo ontstaan er straks hele nieuwe problemen. Want wat als de PVV de verkiezingen wint, alleen niemand met die partij een regering wil vormen? Dan denken kiezers ook: waarom stem ik nog? Dat kan het hele democratische systeem doen wankelen.'

Om deze Nieuwsbreak af te sluiten met de persoon waar we ook mee zijn begonnen: heb jij de volgende Bowie al ergens gezien in de muziekwereld?
'Nee, niet in de huidige generatie artiesten. Ik houd het maar bij de oudere muzikanten. Tegenwoordig loopt iedereen achter Adele aan, maar zo iemand heeft absoluut niet de status van een Bowie. Ja, ze heeft een mooie stem. Maar is haar werk vernieuwend, anders of veranderend? Nee.'

Dit is aflevering 634 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Adele. Beeld ap
Adele.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden