Jan Brokken

MARCEL HULSPAS

Jan Brokken: De vergelding - een dorp in tijden van oorlog

Atlas Contact; 381 pagina's; € 19,95.

Op 10 oktober 1944, tegen tien uur 's avonds, wandelen vijf mensen over de Rijsdijk in Rhoon, een dorp ten zuidwesten van Rotterdam. Het zijn drie Duitse soldaten, en twee Nederlandse 'moffenmeiden'. Het is aardedonker. De dijk heeft geen straatlantaarns, en ook uit geen enkel raam en geen enkele deur mag het kleinste straaltje licht ontsnappen, zo hadden de Duitse autoriteiten verordonneerd.

Plotseling, bij de vlasfabriek, slaakt een van de soldaten, Ernst Lange, een gil. Het groepje stuift uit elkaar. De boomlange Ernst is tegen een schuin over de dijk hangende 500-volts elektriciteitsdraad aangelopen. Instinctief heeft hij de draad vastgegrepen, en daarna kan hij hem niet meer los laten. Zijn liefje, Sandrien de Regt, valt op de stroomdraad, maar kan worden gered met behulp van een jutezak die haar wordt toegeworpen door sergeant Walter Loos. Voor Lange komt alle hulp te laat. Loos geeft de meiden, Sandrien en haar zus Dien, Loos' eigen liefje, opdracht snel naar huis te gaan, en zich schuil te houden. Officieel waren de Duitsers immers op patrouille. De beide meisjes hadden daar nooit mogen zijn.

Wie heeft die stroomdraad losgetrokken? In De Vergelding gaat Jan Brokken op zoek naar de dader, of daders. Niet zonder reden. De Duitse reactie was ongekend wreed. Loos, die in het dorp gehaat werd, meldde de dood van Lange bij zijn superieur, Oberleutnant Karl Schmitz. Die arriveerde nog dezelfde nacht op de plek des onheils, en zorgde ervoor dat de lukraak door Loos opgepakte arrestanten werden weggevoerd naar zijn hoofdkwartier, een schooltje in Hoogvliet. Het onderzoek werd overgenomen door de SD, de veiligheidsdienst van de SS. En daarmee stond het lot van de arrestanten vast. Eén van hen, Job de Kooning, wist te ontkomen. Zijn vader slaagde er met behulp van een NSB'er in Schmitz om te kopen. De anderen werden korte tijd later teruggebracht naar de plek des onheils. Toen ze daar stonden, in een rij opgesteld, deed de directeur van de vlasfabriek, Jacques Pijnacker, een laatste poging hun leven te redden. Prompt werd ook hij in de rij gezet, en net als de anderen neergeknald. Daarna stak het commando de huizen van de slachtoffers in brand.

De aanslag en de wraakactie hebben in het dorp diepe wonden geslagen. Wie was verantwoordelijk? Jan Brokken, zelf afkomstig uit Rhoon, ging met lokaal historicus Bert Euser op zoek naar de ware toedracht. Ze verzamelden documenten en interviewden bijna tweehonderd betrokkenen. Het resultaat, De vergelding, geeft een indringend en gedetailleerd beeld van Rhoon in die laatste oorlogsjaren. De helden en lafaards, de schoften en de moffenmeiden. Maar wie heeft nu die stroomdraad losgetrokken? Waren het Job de Kooning en zijn vrienden geweest? Ze hadden een grote hekel aan Duitsers, zeker, maar zouden ze ook het leven van Rhoonse meiden in gevaar willen brengen? Kees Blekemolen dan, die vlakbij woonde en wiens vrouw het ook met de Duitsers deed? Uiteindelijk komt Brokken met een derde kandidaat: verzetsman Wout Wachtmans. Iemand die in het verzet had gezeten, maar ook bekend stond als roekeloos. Wie het ook geweest moge zijn, hij kon onmogelijk vermoeden wat er daarna zou gebeuren. Die zevenvoudige moord, uit blinde wraakzucht.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden