Jammer, maar mensen zijn belangrijker dan varkens

Mogen dieren worden gebruikt om mensenlevens te redden? Die vraag dringt zich op nu er wordt discussieerd over xenotransplantatie. Gert van Dijk ziet niet in welke ethische bezwaren daar aan zouden kleven....

GERT VAN DIJK

'ZELFS als mensenlevens gered zouden kunnen worden, dan nog is xenotransplantatie onaanvaardbaar. Varkens zijn nou eenmaal geen machines die organen produceren'.

Met deze radicale stellingname in de Volkskrant van 24 januari maakt de Dierenbescherming ondubbelzinnig duidelijk waar zij staat in de discussie over xenotransplantatie: aan de kant van de varkens. Dat is haar goed recht, maar het is de vraag of de discussie over xenotransplantatie bij dat soort oorlogszuchtige retoriek gebaat is.

Waar gaat het precies om? Ook al is het nog een theoretische mogelijkheid, varkens moeten, voordat ze voor xenotransplantatie gebruikt kunnen worden, genetisch zodanig worden aangepast dat het menselijk lichaam het varkensorgaan niet meer afstoot.

Vervolgens moeten dergelijke genetisch gemanipuleerde varkens onder steriele omstandigheden worden gehuisvest om de kans op infectie na de transplantatie te minimaliseren.

Volgens de Dierenbescherming mogen varkens niet genetisch worden gemanipuleerd, omdat daarmee hun intrinsieke waarde zou worden aangetast. In gewone-mensentermen: ze zouden er minder varken van worden - wat dat dan ook moge zijn.

De discussie over de intrinsieke waarde van dieren speelt al heel lang in de ethiek. Dat is ook heel zinvol als het bijvoorbeeld om het behoud van de blauwe reuzenpanda of bijzondere landschappen gaat, maar als er concreet aanwijsbare mensen doodgaan omdat varkens zoiets abstracts als intrinsieke waarde hebben, dan heeft het concept de grenzen van zijn bruikbaarheid toch wel bereikt.

De vraag of varkens intrinsieke waarde hebben is erg academisch. Belangrijker lijkt de vraag in hoeverre concrete varkens lijden onder het feit dat ze genetisch anders in elkaar zitten dan hun niet gemanipuleerde soortgenoten.

Als varkens voor de vleesproductie zo zwaar worden dat ze bezwijken onder hun eigen gewicht, dan is er een moreel probleem. Maar bij genetische manipulatie omwille van orgaantransplantatie is daarvan geen sprake: er worden slechts enkele eiwitten veranderd en aan de buitenkant zie je daar niks van, laat staan dat een varken er last van heeft.

Varkens zijn vooral geïnteresseerd in wat ruimte om te wroeten en de inhoud van hun voederbak, niet in hun eigen genetische samenstelling.

Mensen die op de wachtlijst voor een orgaantransplantatie staan merken wel iets van dergelijke varkens: de kans dat ze komen te overlijden voordat ze aan de beurt zijn, wordt een stuk kleiner. Daar weegt ook de steriele varkenshouderij ruimschoots tegenop. Want het moet maar weer eens gezegd: mensen zijn belangrijker dan varkens.

Inderdaad, als varkens konden kiezen, dan zouden ze waarschijnlijk tegen xenotransplantatie zijn. Waarschijnlijk zouden ze zelfs tegen iedere vorm van vleesconsumptie zijn. Net zo als muggen tegen het gebruik van klamboes zouden zijn en konijnen een verbod op vossen van harte zouden steunen.

Maar dieren kunnen dat soort keuzes en afwegingen helemaal niet maken. Dat is precies de reden waarom we van varkens wel en van mensen niet ongevraagd organen mogen uitnemen.

Varkens kunnen niet tegen xenotransplantatie zijn, maar ze kunnen wel lijden. Daarom moeten we varkens niet onnodig laten lijden of zonder goede redenen doodmaken of opensnijden. Daarom ook moet de huidige intensieve varkenshouderij plaatsmaken voor meer diervriendelijke alternatieven. Uiteraard is het de taak van de Dierenbescherming om zich te bekommeren om de belangen van dieren. Maar het getuigt van morele lichtzinnigheid om zich alleen om de belangen van dieren druk te maken en daarbij andere relevante belangen - zoals die van zieke mensen - volkomen te negeren.

De stelling dat varkens onder geen enkele omstandigheid mogen worden gebruikt om mensenlevens te redden is onmenselijk en harteloos. Met zoveel morele ongevoeligheid zet de Dierenbescherming zichzelf buitenspel en daar schiet niemand wat mee op. Zelfs varkens niet.

Gert van Dijk is ethicus en werkzaam bij het Humanistisch Verbond.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden