Jamaica fun

Zomervakantie. Eindelijk tijd om al die boeken te lezen, cd's te luisteren of films te kijken waarover iedereen het heeft, maar u nog niet kan meepraten.Deel 3:de muziek die Jamaica, met dank aan Bob Marley, zijn wereldfaam bezorgt: reggae. Alles over dancehall, roots, toasten en de belangrijkste labels.

1. Bass Culture - Boss Sounds

Diverse Artiesten


Early Reggae 1968 -1972.


Demon Music / Bertus


Dit jaar viert Jamaica zijn 50-jarige onafhankelijkheid, iets waarmee muziekliefhebbers hun voordeel kunnen doen. De platenindustrie grijpt de gelegenheid aan stil te staan bij reggae, de muziek waaraan het eiland zijn reputatie in de popgeschiedenis te danken heeft.


Meest ambitieus maar het minst geslaagd is de ruim 100 euro kostende, acht cd's tellende box Sound System, uitgebracht door Island. Het Britse label bracht in de jaren zeventig fantastische reggaeplaten uit, en had de allergrootste artiest onder contract, Bob Marley. Deze ontbreekt vreemd genoeg. Prachtig is het met veel foto's verluchtigde boekwerk maar verantwoording over de selectie ontbreekt.


Goedkoper is de prachtige vier dubbel-cd's tellende serie Bass Culture. Van de opkomst van ska en rocksteady in de jaren zestig tot de dancehall midden jaren tachtig komen de belangrijkste artiesten voorbij. Ook deze reeks moet het doen zonder het beroemde werk van Bob Marley & The Wailers.


2. Songs Of Freedom

Bob Marley And The Wailers


Island (1993)


Zoals de Beatles niet op een popcompilatie willen voorkomen, houden de erven Marley het werk van Bob voor zichzelf. Jammer want een reggae-overzicht zonder hem is per definitie incompleet. Niemand heeft zo veel betekend voor het muziekgenre waarmee Jamaica groot zou worden. De in 1981 overleden reggaezanger/ componist is nog altijd de grootste internationale ster die het eiland heeft voortgebracht. Zijn platen zijn postuum zelfs succesvoller gebleken dan tijdens zijn 36-jarige leven.


Je hoeft niet van reggae te houden om gegrepen te worden door zijn muziek, teksten en charisma.


Van Bob Marley zijn veel compilaties verschenen. Wie zijn grootste hits wil, kan volstaan met The Legend, maar de vier cd's tellende box Songs Of Freedom uit 1992 is zeer aanbevelenswaardig (staat in zijn geheel op Spotify) omdat het zijn hele loopbaan volgt, die begon op hetzelfde moment, nu 50 jaar geleden, dat Jamaica onafhankelijk werd.


3. Arkology

Lee 'Scratch' Perry


Island (1997)


Zeer belangrijk voor het begin van Marleys loopbaan is Lee 'Scratch' Perry geweest. Hij produceerde in 1970 opnamen van Marley met zijn Wailers die tot diens beste mogen worden gerekend. Maar die producties vormen een fractie van het enorme oeuvre van Perry, dat nog altijd groeiende is. Niet alleen brengt de inmiddels 76-jarige Perry nog platen uit, ook worden er nog altijd opnamen van hem teruggevonden uit de nalatenschap van zijn Black Ark studio op Jamaica. Van alle producers en muzikanten die Jamaica heeft voortgebracht is niemand zo productief gebleken als Perry, en of je nu zijn instrumentale werk met The Upsetters (jaren 60) neemt of zijn producties met Junior Murvin, Max Romeo en The Heptones (jaren 70): geen liedje klinkt gewoontjes. Altijd gebeurt er iets raars, en klinken combinaties mooi die op papier vals zouden moeten zijn. In 1997 werd het beste van zijn werk uit vooral de jaren zeventig verzameld op de verplichte drie cd-set Arkology.


4. Dennis Brown At Joe Gibbs

Dennis Brown


VP Music, 2011


Roots verwijst in reggae naar liedjes. Gezongen, dus niet gerapt of, zoals dat op Jamaica heette, getoast. Roots staat tegenover dancehall, dat niet zozeer zangers/zangeressen kent maar deejays.


De grootste roots-zanger was natuurlijk Bob Marley. Reggae raakte dankzij hem en zijn 'ontdekker' Chris Blackwell in de jaren zeventig in de mode en het is dit decennium dat de meeste klassieke rootsalbums voortbracht. De teksten stonden bol van verwijzingen naar 'rastafari' en 'Haile Selassi', de muziek klinkt nog steeds magistraal. Culture (Two Sevens Clash), Burning Spear (Social Living, Marcus Garvey) en Johnny Osbourne (Truths And Rights) vervelen nooit. Maar Dennis Brown, de gedoodverfde opvolger van Marley, blijft favoriet. Van zijn verkrijgbare werk, waar hier vooral de aandacht naar uit gaat, is de recent verschenen compilatie The Crown Prince Of Reggae- Single (1972-1985) de moeite waard, alsmede het ook op VP Music verschenen boxje met vier albums van Brown.


5. Let's Go To The Blues

Barry Brown


Kingston Sounds, 2009


De namen die je eind jaren zeventig steeds vaker ziet opduiken op reggaeplaten zijn die van drummer Sly Dunbar en Robbie Shakespeare. Hun namen stonden bijna altijd garant voor kwaliteit, en ze vielen op door hun aan andere muziekstijlen als funk en disco ontleende spel.


Het bekendst werden Dunbar en Shakespeare in 1980 met het vocale trio Black Uhuru, die ze ook vast begeleidden tijdens tournees. Sensimilla (1980) en Red (1981) zijn nog altijd buitengewoon fris en opzwepend klinkende platen, waarop ook al voorzichtig met elektronica werd geflirt, wat in latere jaren, wanneer dancehall roots verdringt, gemeengoed gaat worden.


Ook te horen zijn ze op de altijd wat onbekend gebleven platen van Barry Brown. Het Britse label Kingston Sounds/Jamaican Records, dat de lacune vult die door het wegvallen van het label Blood & Fire in de heruitgaven van reggae is ontstaan, bracht een paar jaar geleden het sublieme Let's Go To The Blues uit, dat beslist een openbaring is.


6. Morning Glory

Lacksley Castell


Negus Roots, 2005


Labels als Kingston Sounds, gespecialiseerd in oude vocale reggae, en Jamaican Recordings, dat oude instrumentale reggae verzamelt en uitbrengt, volgen een rijke Britse traditie, begonnen met Trojan en in de jaren negentig voortgezet op Blood & Fire. Diverse labels brengen vaak dezelfde muziek uit, op platen en cd's die kort leverbaar blijken omdat de labels op de fles gaan of andere eigenaren krijgen. Maar er zijn ook platen die ineens van de radar lijken verdwenen. Neem nu Lacksley Castell. Hij bracht begin jaren tachtig twee platen uit, Morning Glory ('82) en Princess Lady ('83) met prachtig gezongen liedjes. Maar toen hij een jaar later, 22 jaar oud, overleed, raakten zijn platen in de vergetelheid. Dat had alles te maken met de opkomst van dancehall, die vrij snel na de dood van Marley roots verdrong, maar het is gek dat tot 2005 zijn platen niet meer beschikbaar waren.


Negus Roots bracht ze na meer dan twintig jaar uit op zowel vinyl als cd en vooral Morning Glory kan zich meten met het beste van Sugar Minott of Hugh Mundell.


7. Henry 'Junjo' Lawes Volcano Eruption

Diverse Artiesten


VP Music 2010


Castell en Black Uhuru waren de laatste nieuwe namen die succes hadden binnen de roots. Net als in de soul brak ook in de reggae het digitale tijdperk aan. Reggae zou elektronischer gaan klinken. Zingen in een band raakte uit, dancehalls met soundsystems en dj's in de mode.


De compilatie The Biggest Dancehall Anthems 1979-82 op Greensleeves schetst de overgang, net als de twee dubbel-cd's die het eveneens Britse Soul Jazz Records onder de titel Dancehall aan de transitie wijdde.


Een producer die in zijn eentje de belangrijkste bijdrage aan de verandering van het geluid in Jamaicaanse dancehalls heeft bijgedragen is Henry 'Junjo' Lawes met zijn Volcano-label, waarvan de platen in Europa op het vermaarde Greensleeves verschenen. Greensleeves is overgenomen door het Amerikaanse VP Records, al jaren marktleider. En in 2010 verscheen op VP een knap overzicht van het werk van Lawes. Hij was de man achter de betere platen van Eek-A-Mouse, Yellowman, Hugh Mundell, Frankie Paul en Barrington Levy.


8. Reggae Music Again

Busy Signal


VP Music, 2012


Het gaat te ver om te zeggen dat reggae rond 1985 ophield als reggae te klinken. Maar langzaam veranderden zangstijl (neigde meer naar rappen) en tekstuele inhoud (harder, soms seksistisch en anti-homo) zodanig dat er weinig meer van, zeg, Bob Marleys One Love in terug te horen was.


Platen van Beenie Man, Bounty Killer en Buju Banton in de jaren negentig en die van Mr Vegas, Sean Paul en Vybz Kartel nu worden gekenmerkt door ratelende beats en harde zang.


Een van de grote nieuwere reggaesterren die recentelijk een plaat uit heeft die ik iedereen kan aanraden met een voorkeur voor klassieke reggae is Busy Signal. Zijn onlangs verschenen album Reggae Music Again, kent in Kingston Town een nummer waarvan nu met Damian Marley een nieuwe versie is verschenen.


Damian, de jongste zoon van Bob Marley, geldt sinds zijn hit Welcome To Jamrock uit 2005 als een mogelijke kandidaat om reggae wereldwijd weer net zo toonaangevend te maken als zijn vader deed.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden