Jaknikkende monisten en expressieve populisten

De eerste aflevering in de nieuwe serie Twistgesprekken op de Forumpagina. Vandaag met Jos de Beus over de vraag waarom de Tweede Kamer het echte debat niet voert....

Jos de Beus: ‘In de Nederlandse politiek draait alles om het voortbestaan van de coalitie en van het kabinet. De Tweede Kamer is een antichambre geworden van de Trêveszaal en dat is een heel zorgelijke ontwikkeling, omdat we in de buurt komen van verachting van het parlement.’

Toch wilt u dat probleem oplossen door de beste en jongere politici in de Kamer te zetten en niet op het pluche. Waarom zou dat iets veranderen aan het feit dat het echte debat niet in de Kamer wordt gevoerd, maar in het Torentje, dus achter gesloten deuren? Misschien kunnen we de politieke partijen maar beter afschaffen, zodat de Kamer op eigen gezag de plannen van het kabinet kan beoordelen en controleren.

‘Thorbecke was ook tegen de vorming van politieke partijen. Kamerleden moesten er zitten zonder last of ruggespraak, zei hij. Maar het kan niet, omdat je niet weet hoe dat moet. Stel dat je er op zondag mee begint, dan weet je dat er op maandag al facties en coalities worden gesmeed, en dat er vriendschappen en netwerken ontstaan.

‘Links, rechts, milieu, vrede, iedereen ook in de samenleving, zal zien dat er nieuwe groepen ontstaan.’

Wat ook de bedoeling is uiteraard, als je de partijen afschaft.

‘Die oplossing is te radicaal. Ik denk dat je al een slag kunt winnen door een hoop kleine dingen te veranderen. Laat Kamerleden niet meedoen aan de formatie van het kabinet. De regeerakkoorden moeten korter. Er moeten meer vrije kwesties zijn, zodat het dualisme terugkeert in de politiek.

‘Ook de oppositie moet anders. Oppositiepartijen bedrijven altijd tegenpolitiek en ze zullen pas temperen op het moment dat de verkiezingen in aantocht zijn en ze zelf kans maken in de regering te komen. Tot zolang is die tegenpolitiek vrijblijvend. Je moet je tegelijkertijd ook afvragen wat er zo erg is aan jaknikkende monisten en expressieve populisten.’

Erg is dat het echte debat dan nooit in de Kamer wordt gevoerd. Bovendien krijgen de kiezers genoeg van de stereotiepe rollen van de zwetende verdediger van het kabinetsbeleid tegenover de onverschrokken aanvaller.

‘Het zou ook best eens zo kunnen zijn dat de kiezers liever een bedaarde politicus zien. Veel kiezers zijn niet echt geïnteresseerd in politiek, ze willen weten wat er van alle plannen terechtkomt. Mensen zijn behoorlijk gepassioneerd als het gaat om duidelijkheid, karakter, retoriek of idolen. Maar ze vragen zich ook altijd af: heb ik er wat aan? Op zo’n moment is de verleiding tot het monisme groot.’

Maar de peilingen laten nu juist het tegendeel zien.

‘Ja, het kan zijn dat de kiezer niet meer geïnteresseerd is in politiek die op de winkel past, in compromisbeleid. Een deel van de kiezers is ontevreden, die wacht op Geert. Het komt ook doordat de Kamer zeurt over verlies van status, dat wekt geen gezag.

‘In al die boeken die hier liggen opgestapeld, staat dat het parlement zelf moet vechten voor zijn rechten. Ik denk dat beide kanten een offer moeten brengen, dat de monisten een handreiking moeten doen aan de populisten. Dan ontstaat er ruimte voor debat.’

De coalitie is te bang voor gezichtsverlies in een echt publiek debat, en de oppositie is veel te overmoedig om te kunnen inbinden.

‘Dat is het verdriet van de echte volksvertegenwoordigers onder de parlementariërs. Zij proberen ruimte te krijgen voor een echte discussie, maar dat mislukt steeds omdat dit spel maar blijft doorgaan.

‘De regeringpartijen zullen altijd zeggen: zie onze daden, wij hebben het land gered. De populisten zullen roepen: het is waardeloos, jullie hebben er niks van gebakken. Je zult zien dat de patstelling van de Kamer zich straks verplaatst naar de verkiezingscampagne.

‘Maar stel dat het kabinet het wel goed heeft gedaan. Het land is ondanks de economische crisis niet ingestort, we komen er niet slecht van af en dat zou gewaardeerd moeten worden. ’

De oppositiepartijen in de Kamer hebben daar absoluut geen boodschap aan.

‘Misschien alleen als er verkiezingen in zicht zijn en dus ook regeringsdeelname. Je zult zien dat ze dan net zulke monisten worden als de huidige regeringspartijen.

‘Dat geldt zeker voor de populistische partijen, zoals de SP en PPV, die nu ook al heel centralistisch worden geleid. Ze zullen net zo hard over de Kamer heen walsen als de huidige coalitie dat doet, en het kabinet zal net zo onaantastbaar zijn.’

In feite hebben we dus helemaal geen parlementair stelsel?

‘Ja, daar lijkt het verdacht veel op.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden