Jagen op terroristen vanuit de polder

In het Friese Burum staan schotels die alle satellietverkeer in de wereld kunnen onderscheppen. Een project van inlichtingendiensten AIVD en MIVD. Soepel loopt het niet.

Het satellietpark in het Friese Burum.Beeld ANP

Het Friese boerendorp Burum is een onwaarschijnlijke voorpost in de strijd tegen terrorisme. Aan de dorpsrand liggen 24 satellietschotels, die sinds 2005 de grootste afluisterbasis van Nederland vormen. Tussen de weilanden met schapen vangen de inlichtingendiensten MIVD en AIVD hier elke dag een bulk aan internationale gegevens uit de lucht.

De geheimzinnige schotels zijn de trots van het dorp. Vooral sinds de 18de-eeuwse graanmolen dit voorjaar tot de grond toe afbrandde, een macabere vlammenzee die het nationale nieuws haalde. 'Burum, dat was altijd: de schotels, de molen en de kerktoren', zegt Michiel Mulder van de dorpsvereniging.

It Greate Ear noemen omwonenden het afluistercomplex. Het Grote Oor.
De schotels kunnen in theorie alle satellietcommunicatie ter wereld onderscheppen. Buitenlands telefoon- en faxverkeer, maar ook internetcommunicatie uit Afrikaanse dorpen zonder kabelverbinding. Wat hier in de Friese leegte gebeurt, zou zomaar kunnen bepalen of Nederland 's nachts rustig kan slapen. Maar de schotels van Burum worden langzaam doof.

Satellietcommunicatie is een aflopende zaak. Steeds vaker verloopt internationale telecommunicatie via onderzeese kabels. Nieuwe bevoegdheden moet de inlichtingendiensten in staat stellen om dit afdoende in de gaten te houden, stelt minister Hillen van Defensie (CDA). Wordt de wet niet opgerekt, dan komt de 'staatsveiligheid' in het geding.
Alleen: is het uitbreiden van bevoegdheden wel verstandig als inlichtingenofficieren van de twee diensten nu al achter de Friese hekken met elkaar overhoop liggen?

Het Grote Oor
Het Grote Oor wordt gerund door de Nationale Sigint Organisatie (NSO), een nauwelijks bekend samenwerkingsverband van AIVD en MIVD, waarbij 'Sigint' staat voor signals intelligence. 'De Nationale wattes?', vraagt Jasper van Dijk, defensiewoordvoerder van de SP. Ook Jean Debie, voorzitter van de militaire vakbond VBM NOV heeft nog nooit van de naam gehoord. 'Wat is dat?'

De NSO is kortom de onbekendste inlichtingenorganisatie van Nederland. Satellietcommunicatie onderscheppen in een groene polder: er is werk bij een geheime dienst dat meer tot de verbeelding spreekt.
Formeel trekken MIVD en AIVD in de NSO gelijk op. Maar in de praktijk is dat niet helemaal zo: de MIVD heeft veel meer ervaring met sigint. De dienst valt in de praktijk dan ook onder de MIVD. Hoewel het idee achter de NSO was om deze verkokering te bestrijden, houden beide diensten onverkort vast aan hun eigen ontsleutel- en analysewerk.

Lees het hele verhaal vandaag in de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden