Jacht op piraten kent geen vervolg

Is bij de bestrijding van piraten het strafrecht of het oorlogsrecht van toepassing? ‘Er is gewoon nog niet goed over nagedacht.’ Van onze verslaggever..

amsterdam Het gebeurde afgelopen zaterdag in de Golf van Aden: zeven piraten vallen een Noorse tanker aan, maar slaan op de vlucht als drie NAVO-fregatten reageren op een noodsignaal. Het Canadese oorlogsschip Winnipeg stuurt een helikopter achter het bootje aan, die met een mitrailleur voor de boeg van de piraten vuurt. Die negeren dat en varen door in het donker.

Daarop dooft de Winnipeg zijn lichten en vaart volgas zuidwaarts, om zeven uur later plots op te doemen voor de boeg van de piraten. Die geven zich nu wel over. Een zogeheten boarding-team treft zeven Somaliërs aan, en één granaatwerper zonder granaat. Waarschijnlijk over het hoofd gezien, denkt de Canadese commandant, toen zij hun wapens overboord gooiden. Dan mogen de piraten weer doorvaren. Zij hebben immers geen Canadees schip aangevallen.

Dat roept vragen op: waarom stelden de Canadezen überhaupt een achtervolging in? Hun actie lijkt nog nuttelozer dan die van het Nederlandse fregat De Zeven Provinciën afgelopen weekeinde. Dat bevrijdde tenminste nog zestien Jemenitische vissers uit handen van negen piraten. Maar ook die mochten weer doorvaren. Zij hadden immers geen Nederlands schip aangevallen.

‘Er is gewoon niet goed nagedacht over het sluitstuk van de jacht op piraten’, stelt hoogleraar Internationaal Strafrecht Gert-Jan Knoops. ‘De berechting van verdachten is niet geregeld.’ Volgens Knoops is de internationale politiek aan zet. Die heeft verzuimd, stelt hij, twee fundamentele vragen te beantwoorden.

In de eerste plaats moet worden besloten of de veiligheid op zee een publieke of private zaak is. Met andere woorden: moeten reders dat zelf regelen, of kunnen zij rekenen op de overheid. Een tweede vraag luidt: is bij de bestrijding van piraten het strafrecht of het oorlogsrecht van toepassing. In dat laatste geval kunnen marines ingrijpen voordat piraten hun enterhaken werpen.

Knoops stelde eerder aan de Tweede Kamer voor een nieuw internationaal strafhof in het leven te roepen om verdachte piraten te berechten. Ook andere internationale deskundigen pleiten voor een hof voor maritieme misdaden.

Knoops: ‘Dan centraliseer je de verzameling van bewijsmateriaal, en kun je tevens de rechten van verdachten beter waarborgen.’

Een Europese afspraak opgepakte piraten in Kenia te laten berechten, vindt Knoops geen oplossing. Sommige marineschepen in de regio vallen namelijk onder de Europese Atalanta-missie, andere fregatten – zoals De Zeven Provinciën – vallen onder de NAVO-missie Allied Protector. Die hebben geen afspraak gemaakt met Kenia.

‘Maar het rechtssysteem in dat land is verre van optimaal’, vindt Knoops. Hij verwijst naar een rapport van de onafhankelijke RAND Corporation waarin staat dat de juridische capaciteit in Kenia tekortschiet en dat corruptie een eerlijke rechtsgang bedreigt.’

De commandant van De Zeven Provinciën verwees naar zijn NAVO-mandaat toen hij afgelopen weekeinde de piraten liet lopen. Volgens Knoops was er echter wel een rechtsgrond om deze piraten aan te houden en had de commandant contact moeten opnemen met het Openbaar Ministerie.

Tot nu toe vervolgen alleen Frankrijk, Kenia, de VS en Nederland piraten. In dat laatste geval gaat het om vijf verdachten die een Antilliaans schiep aanvielen en door Denen zijn aangehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden