Jacht op 250 ontsnapte gevangenen in Papoea: wat is er aan de hand in de Indonesische provincies?

Indonesische autoriteiten maken jacht op meer dan 250 na een opstand ontsnapte gevangenen in de provincie West-Papoea. De uitbraak gebeurde maandag toen demonstranten in diverse steden massaal wegen blokkeerden en gebouwen in brand staken, waaronder de gevangenis. Waarom protesteren de Papoea’s en wat willen ze bereiken?

Een auto wordt maandag in brand gestoken tijdens protesten in Manokwari, de hoofdstad van de provincie West-Papoea. Beeld AP

Wat zit er achter de rellen en de gevangenisuitbraak in Papoea?

Verspreid over twee Indonesische provincies (Papoea en West-Papoea) op het eiland Nieuw-Guinea zijn demonstranten afgelopen dagen de straat opgegaan tegen de jarenlange repressie door Indonesië. In Jayapura, hoofdstad van de provincie Papoea, liepen maandag duizenden mensen mee in demonstraties.

Diezelfde dag lag de West-Papoease provinciehoofdstad Manokwari plat, nadat demonstranten het parlementsgebouw in brand staken en de straten versperden met brandende autobanden en boomtakken. Indonesische veiligheidstroepen patrouilleerden dinsdag door de stad om de orde te herstellen. In heel Papoea is de internetsnelheid verlaagd, zodat betogers zich moeilijker online kunnen organiseren.

Rond de Papoease havenstad Sorong zocht de Indonesische politie woensdag nog steeds naar zeker 258 gevluchte gevangenen. Die konden maandag ontsnappen, toen boze Papoea’s de gevangenis van Sorong bestormden en in brand staken. Eerder was het vliegveld van de stad al ernstig beschadigd.

De onvrede is woensdag overgewaaid naar kleinere steden. Enkele duizenden Papoea's creëerden onrust in Fakfak, een havenplaats in het westen van Papoea. Ze staken delen van de markt in brand en blokkeerden de weg naar het vliegveld. De politie probeerde ze te stoppen met traangas.

Waarom zijn de protesten juist de afgelopen dagen geëscaleerd?

De onvrede laaide op, nadat de Indonesische politie zaterdag op de Indonesische Onafhankelijkheidsdag in Surabaya (hoofdstad van Oost-Java) 43 Papoease studenten had gearresteerd. De studenten zouden te weinig respect hebben getoond voor de feestdag en een vlaggenmast met de Indonesische vlag hebben verbogen. Toen boze burgers de Papoea’s met stenen bekogelden, moesten die bescherming zoeken in hun slaapzaal. Bij de arrestaties gebruikte de politie traangas. In een later verspreid amateurfilmpje was te horen dat de politie de studenten uitmaakte voor ‘apen’ en ‘honden’. 

Duizenden demonstreren maandag in Jayapura, hoofdstad van de Indonesische provincie Papoea. Beeld EPA

Wat willen de demonstranten bereiken?

De demonstranten eisen dat Indonesië de Papoea’s eindelijk als gelijkwaardige burgers gaat behandelen en het wijdverbreide racisme jegens de Papoea’s aanpakt. Veel betogers streven daarnaast op termijn ook naar een onafhankelijk Papoea. Op de vreedzame demonstratie in Jayapura zetten ze die wens maandag nog eens kracht bij door met de verboden Papoea-onafhankelijkheidsvlag Morgenster te zwaaien.

De Papoea’s willen dat de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties toegang krijgt tot hun gebied voor een onafhankelijk onderzoek naar mensenrechtenschendingen door Indonesië. Volgens humanitaire organisaties is er sprake van ongeoorloofd militair en politiegeweld en martelingen.

Een andere grief: voor Papoease journalisten is het moeilijk hun werk te doen. In 2010 en 2012 werden regionale journalisten van nieuwsmedia Jubi en Papua Pos Nabire vermoord. Ook buitenlandse journalisten hebben weinig bewegingsvrijheid: ze krijgen vaak geen visum of worden tijdens hun reis opgepakt en uitgezet. 

Waarom wil Indonesië Papoea zo graag behouden?

De Indonesische regering vindt dat Papoea historisch gezien bij Indonesië hoort. Ten tijde van de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949 was Papoea nog een overzees gebiedsdeel van Nederland, maar daar kwam in 1962 een eind aan. Gesteund door de Verenigde Naties kon Indonesië Papoea in 1969 definitief inlijven, op grond van het feit dat het recht zou hebben op alle gebieden van het voormalige Nederlands-Indië. Aan het Papoease onafhankelijkheidsstreven ging de internationale gemeenschap gemakshalve voorbij. 

Indonesië heeft de Papoease onafhankelijkheidsbeweging van meet af aan met harde hand onderdrukt. Het overwegend islamitische land vreest dat als het toegeeft aan de wensen van de voornamelijk christelijke Papoease bevolking, een sneeuwbaleffect kan ontstaan: een eilandengroep als de Molukken, waar ook een aanzienlijke christelijke minderheid leeft, zou dan ook zijn onafhankelijkheid kunnen opeisen.

Daarnaast heeft Indonesië grote economische belangen in Papoea. Het met tropisch regenwoud bedekte  bergachtige eiland is rijk aan grondstoffen. Zo ligt ’s wereld grootste goudmijn, de Grasbergmijn, in Papoea. In de nabijgelegen stad Timika zijn woensdag duizenden Papoea's de straat op gegaan. De regering vindt de situatie zo precair dat Veiligheidsminister Wiranto woensdag naar Papoea afreisde om de onvrede te sussen.

Een Papoease politieman probeert woensdag een demonstrerende menigte in Fakfak (West-Papoea) onder controle te krijgen. Beeld EPA

Is er internationaal steun voor een onafhankelijk Papoea?

Het Papoease onafhankelijkheidsstreven krijgt enige steun van naburige eilandstaten in het Pacifische gebied. Op het Pacific Islands Forum, afgelopen week bijeen op Tuvalu, waren de mensenrechtenschendingen in Papoea dan ook onderwerp van gesprek. Maar grootmachten als de Verenigde Staten en Australië houden zich op de vlakte, omdat ze bang zijn hun relaties met Indonesië te schaden. Ook Oost-Timor, dat in 2002 onafhankelijk werd van Indonesië, steunt de Papoease zaak niet, schrijft het Japanse tijdschrift The Diplomat.

Meer lezen over de protesten in Papoea:

Demonstranten legden maandag de stad Manokwari plat en staken het provinciale parlement in brand. Aanleiding was de arrestatie van 43 Papoease studenten in Soerabaja, die door politie voor ‘apen’ en ‘honden’ zouden zijn uitgemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden