Jaarlijkse prijzenslag op het toneel

Zondag is het prijzendag in het Nederlandse theater. Op een en dezelfde dag worden alle belangrijke toneelprijzen vergeven, waarna de dames en heren regisseurs en acteurs over kunnen gaan tot de orde van de dag: het maken van nieuwe, belangwekkende voorstellingen....

's Middags wordt in de Stadsschouwburg Amsterdam de Grote Theaterfestivalprijs 2000 uitgereikt. Een erejury met Arie van der Zwan (econoom), Hans Onno van den Berg (directeur VSCD) en Guido Minne (programmeur Brussel 2000) maakt dan bekend welke van de elf voor het Theaterfestival geselecteerde producties als de meest belangwekkende mag worden beschouwd. Kiest de jury de hartverscheurende alledaagsheid van Allemaal Indiaan, het hartstochtelijk collectief acteren van 't Barre Land in Platonov of Dirk Tanghe's ijzingwekkend consequente regie in de sexcaroussel Reigen? Misschien wordt het dit jaar, evenals vorig jaar, een outsider waarbij de Brusselse KVS-productie Cleansed/Crave als een Geheimtip geldt.

Zondagavond trekt de prijzenkaravaan door naar Utrecht, waar in de Stadsschouwburg de toneelprijzen Louis d'Or en Theo d'Or worden uitgereikt, samen met een aantal kleinere prijzen. Het is dit jaar voor het eerst dat dit prijzengala niet alleen voor genodigden maar ook voor 'gewoon' publiek toegankelijk is. Voor 35 gulden kan men een kaartje kopen om een avond tussen de nationale toneelsterren te vertoeven. De toneelprijzen worden uitgereikt door Jeltje van Nieuwenhoven, voorzitter van de Tweede Kamer. Sinds enkele jaren werkt de jury met een nominatiesysteem. Dit jaar zijn voor de Louis d'Or, de prijs voor de beste mannelijke hoofdrol, Bram van der Vlugt (Kopenhagen, Noord Nederlands Toneel) en Ramsey Nasr (Geen Lied, Zuidelijk Toneel) kandidaat. De jury moet dus een keuze maken uit het reeds lang bewezen vakmanschap van Van der Vlugt en het gretig talent van de acteur/dichter Ramsey Nasr.

Maar er werd dit jaar door andere acteurs mooier en beter en dwingender toneel gespeeld, overigens in eenzelfde verhouding tussen oud en jong. John Kraaykamp speelde onmiskenbaar een van de mooiste rollen uit zijn loopbaan, in de vrije productie Op bezoek bij Meneer Green. En bij het theatercollectief 't Barre Land manifesteerde Jacob Derwig zich in de titelrol van Platonov nu toch definitief als het grootste talent onder de jonge acteurs. Helaas, Kraaykamp noch Derwig zullen dit jaar gelauwerd worden.

Waar de jury bij de mannen een flinke steek liet vallen, heeft zij bij de nominaties voor de Theo d'Or (beste vrouwelijke hoofdrol) de perfecte keuze gemaakt. De strijd daar is spannend en evenwaardig, en de drie kandidaten zeer aan elkaar gewaagd: Chris Nietvelt (De dame met de camelia's, Zuidelijk Toneel), Marie-Louise Stheins (Reigen, De Paardenkathedraal) en Sacha Bulthuis (De Herinnering, De Appel).

Drie actrices, drie stijlen, maar eenzelfde bezetenheid. 'Komt de rol op, komt de actrice op', schreef Gerardjan Rijnders in zijn toneelstuk Liefhebber en dat is in positieve zin van toepassing op deze drie actrices. Het zijn geen keurige dames die om kwart voor acht een kostuum aantrekken, een pruik opzetten en wat rimmel op de wimpers smeren om een kwartier later ineens iemand anders te worden. Nietvelt, Stheins en Bulthuis zijn in hun spel voor een deel altijd zichzelf - rol, actrice en persoon vallen samen in een mysterieuze balans.

Het is moeilijk te voorspellen wie uiteindelijk met de Theo d'Or naar huis zal gaan. Sacha Bulthuis won deze hoogste onderscheiding voor een actrice al twee keer eerder, voor Bruid in de morgen en voor Groot en Klein. Marie-Louise Stheins zal de Theo d'Or nog minstens twee keer winnen en Chris Nietvelt had hem al minstens twee keer moeten winnen, in ieder geval voor haar droomrol van Blanche Dubois in De Tramlijn die Verlangen heet.

Haar Dame met de Camelia's doet daar niet voor onder. In een strak concept van Ivo van Hove en Jan Versweyveld lukte het Nietvelt gaandeweg zelfs door alle wapperende gordijnen en geluidsdecors heen oprecht en hevig te ontroeren. De Theo d'Or zou dus voor Chris Nietvelt een passende bekroning zijn, mede vanwege de lange samenwerking tussen deze actrice en Ivo van Hove. Hieraan komt door het vertrek van Van Hove naar Toneelgroep Amsterdam binnenkort een einde.

Zondag wordt ook nog de Prosceniumprijs uitgereikt, bestemd voor een bijzondere prestatie in het afgelopen theaterseizoen. Geen nominaties, veel geheimzinnigheid. Toch is er maar én groep die die prijs toekomt: Het RO Theater voor de leukste, heerlijkste, gezelligste en hartverwarmendste toneelavond sinds jaren: Ja Zuster Nee Zuster.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden