Jaar na aanslagen Parijs: 'Frankrijk is er niet veiliger op geworden'

Volgens terrorisme-expert Heisbourg is Frankrijk er een jaar na 'Parijs' niet veiliger op geworden. Hij ziet twee grote gevaren.

'In technisch opzicht waren de vrouwen die een aanslag op de Notre Dame wilden plegen gelukkig ontzettend slecht. Maar het ontbrak ze niet aan wil.' Beeld afp

'In Frankrijk wordt vrij algemeen verwacht dat er in de komende maanden aanslagen gepleegd zullen worden. Na de val van Mosul, en straks ook van Raqqa, zullen we een groot probleem krijgen met de terugkeer van terroristen uit Syrië en Irak. Het zijn mensen die militair zijn opgeleid. Bovendien zijn ze teleurgesteld: ze hebben bij Daesh (Islamitische Staat, red.) niet gevonden wat ze zochten. Een aantal van hen zal tot actie overgaan', zegt François Heisbourg (67), voorzitter van het International Institute for Strategic Studies.

Heisbourg is een internationaal vermaard expert op het gebied van defensie en terrorisme. Hij adviseerde de Franse regering over terreurbestrijding en schreef onlangs een kritisch boek over het beleid van president Hollande, Comment perdre la guerre contre le terrorisme ('hoe moet je de oorlogen tegen het terrorisme verliezen?').

In de jaren tachtig stond Heisbourg zelf op de dodenlijst van de linkse terreurgroep Action Directe, de Franse tegenhanger van de Rote Armee Fraktion. Hij werd gezien als een knecht van het imperialisme, omdat hij als manager van het defensiebedrijf Thomson-CSF meewerkte aan een enorme order voor het Pentagon. Gelukkig voor Heisbourg werkte Action Directe haar dodenlijst in alfabetische volgorde af. Na de moorden op generaal René Audran en Renault-topman Georges Besse werd de terreurgroep in 1987 opgerold. Aan de H kwam ze niet toe.

Een jaar na de aanslagen van 13 november maakt Heisbourg de balans op. De dreiging is onverminderd groot, zegt hij. 'We hebben twee problemen: ten eerste de strijders die straks uit Syrië terugkomen. Het tweede gevaar: sinds begin dit jaar laat Daesh geen mensen meer naar Syrië en Irak komen. Daesh is ook niet meer zo aantrekkelijk vanwege zijn nederlagen. De stroom naar Syrië is gestopt. Daarom zijn de potentiële terroristen nu onder ons. Ze zijn niet opgeleid, kijk naar de vrouwen die een auto wilden opblazen bij de Notre Dame. In technisch opzicht waren ze gelukkig ontzettend slecht. Maar het ontbrak ze niet aan wil. Zulke jihadisten zullen mogelijkheden vinden om in Frankrijk aan training te doen.'

De val van Mosul en straks van Raqqa is toch goed nieuws voor de terreurbestrijding?

'Natuurlijk. Het kalifaat werd uitgeroepen in 2014. Waarschijnlijk zal het in 2017 niet meer bestaan en zal de leider van Daesh, al-Baghdadi, dood zijn. Maar anderen zullen het stokje overnemen. Al Qaida bijvoorbeeld. Of een heel nieuwe organisatie, gesticht op de ruïnes van Mosul en Raqqa.'

Meer lezen?

Bataclan-overlevende Langlade is nog dagelijks bezig met de aanslag. 'Een mens is niet gebouwd op deze verschrikkingen.'

Wat moet het Westen na de val van Mosul en Raqqa doen?

'Ik ben ervan overtuigd dat het Westen niet zo veel kan uitrichten in het Midden-Oosten. We hebben alles geprobeerd, van regimewisseling in Irak tot afzijdigheid in Jemen, en iets er tussenin in Libië en Syrië. In alle gevallen is de uitkomst een absoluut drama.'

U vindt dat terreurbestrijding vooral in Frankrijk zelf moet gebeuren.

'Op dit moment - ik klop even af - is het aantal terroristen heel klein. In de jaren zeventig stemde 30 procent van de Italianen op de communistische partij. Daarnaast had je de Rode Brigades, een kleine groep die zich op dezelfde marxistische ideologie baseerde. Iets soortgelijks zie je nu in West-Europa. Een grote groep rustige moslims, een kleine groepje gewelddadige jihadisten. Ik denk dat je de jihadisten moet bestrijden zoals destijds met de Rode Brigades gebeurd is, binnen de bestaande kaders van de rechtsstaat, met goed inlichtingenwerk.'

Op dit moment willen de meeste Franse moslims niet worden vertegenwoordigd door een gewelddadige voorhoede, evenmin als de Italiaanse arbeiders iets moesten hebben van de Rode Brigades. Maar kan dat veranderen?

'Daarvoor waarschuwt islamkenner Gilles Kepel. Als we het leven van moslims steeds moeilijker maken, zal het voor jihadisten makkelijker worden mensen te rekruteren. Zo kun je in de logica van een burgeroorlog terecht komen, zoals Kepel zegt. Het is een reëel risico. In Frankrijk houden we niet van positieve discriminatie. Maar wat we in elk geval moeten vermijden is negatieve discriminatie.'

De polarisatie tussen moslims en niet-moslims is toch al zorgwekkend?

'Dat vind ik meevallen. We hebben een idioot debat gehad over de boerkini. Maar je kunt beter over de boerkini praten dan een moskee in brand steken. Wat ik verbazingwekkend vind in dit land: er zijn geen pogroms geweest, geen brandstichtingen. Zelfs niet na Nice, waar kinderen werden gedood, in een deel van het land waar racisme wijd verbreid is.

'Mijn nachtmerrie is een grote sociale en politieke crisis in Marokko en Algerije. Dan liggen we echt in de eerste lijn. We hebben twee keer 2,5 miljoen mensen met een Algerijnse achtergrond: Franse moslims en pied-noirs die Algerije in 1962 hebben verlaten. Als het in Algerije misgaat, kun je in de logica van een burgeroorlog terechtkomen.

'We hebben daar een voorproefje van gehad in 1995, toen Algerijnse terroristen aanslagen plegen, onder meer op het RER-station Saint-Michel in Parijs, waar acht doden vielen. Destijds was de terreur gelieerd aan de burgeroorlog in Algerije. Kan zoiets weer gebeuren, op een veel grotere schaal, met een veel sterker ontwikkelde jihadistische beweging? Mijn antwoord is: ja.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden