Ja, Trump kan winnen mits hij het spel heel slim speelt

Maakt stokebrand Donald Trump nou écht kans op de Republikeinse nominatie? Tijdens het vijfde debat dinsdag in Las Vegas, 48 dagen voor de eerste voorverkiezing, liet hij weer van zich horen. Maar de twijfel groeit of Trump de Republikeinse nominatie kan winnen. Als hij echter het spel slim speelt en tijdig zijn toon matigt, kan Trump andere delen van de partij voor zich winnen.

Donald Trump tijdens een bokswedstrijd in Madison Square Garden in New York. Dinsdag wordt in Las Vegas het laatste Republikeinse debat van dit jaar gehouden. Beeld Getty
Donald Trump tijdens een bokswedstrijd in Madison Square Garden in New York. Dinsdag wordt in Las Vegas het laatste Republikeinse debat van dit jaar gehouden.Beeld Getty

De debatplekken die Trump, senator Ted Cruz en oud-hersenchirurg Ben Carson waren toegewezen op het podium in The Venetian in Las Vegas, gaven de staat goed weer van de bizarre Republikeinse presidentsrace. Drie omstreden kandidaten, goed voor 60 procent van de stemmen in de peilingen, wiens bloed de Republikeinse partijtop wel kan drinken.

Naast hen stonden vijf ervaren politici van wie de partij-elite geen hartaanval krijgt maar die stuk voor stuk slecht scoren in de peilingen. Hoe lang nog, hoor je deze dagen partijvoorzitter Reince Priebus in Washington denken, gaat deze klucht door? Met de opmars de afgelopen dagen in Iowa van de aartsconservatieve Texaan Cruz, ooit door collega John McCain een 'dwaze vogel' genoemd, heeft de partij-elite er een fors probleem bij. Het zoveelste alweer.

Want de stijgende populariteit van ideologisch scherpslijper Cruz, die slecht ligt bij zijn collega's in het Congres, betekent dat het veel moeilijker wordt voor een gematigde kandidaat om de nominatie te winnen. Een politicus bijvoorbeeld zoals senator Marco Rubio of oud-gouverneur Jeb Bush. Mannen zonder omstreden en extreme standpunten, die Hillary Clinton over een jaar van het presidentschap moeten afhouden. Maar het mag niet zo zijn in de race om het Witte Huis.

Miljardair Trump en zijn vrouw Melania begin november in Milwaukee, na het Republikeinse debat. In een landelijke opiniepeiling maandag haalde Trump 41 procent. Beeld AFP
Miljardair Trump en zijn vrouw Melania begin november in Milwaukee, na het Republikeinse debat. In een landelijke opiniepeiling maandag haalde Trump 41 procent.Beeld AFP

Maniak

De uitslag van de eerste twee voorverkiezingen, in Iowa en New Hampshire in februari, gaat bepalen hoe de Republikeinse race zal verlopen. Alles is mogelijk in de komende 48 dagen. Maar zoals het er nu naar uitziet dreigt het 'nachtmerriescenario' voor Priebus en de zijnen. Namelijk twee politieke 'buitenstaanders' die Iowa (Cruz) en New Hampshire (Trump) gaan winnen, gevolgd door een 'establishmentfavoriet' (hoogstwaarschijnlijk Rubio) die het tweetal moet zien bij te benen.

Maar heeft een van die drie na New Hampshire, wanneer in korte tijd veel staten zullen stemmen, wel 'een pad naar de nominatie'? Hoogstwaarschijnlijk niet. Ook Trump niet. Weliswaar gaat de zakenman in veel staten aan kop, met zo'n 25 tot 30 procent, maar dat is niet genoeg voor een meerderheid op de Republikeinse conventie in Cleveland. Hoewel Trump maandag in een peiling voor het eerst 41 procent scoorde, lijkt hij met een kwart tot eenderde van de stemmen zijn 'plafond' te hebben bereikt. De harde realiteit is dat een grote meerderheid van de Republikeinen hem nog altijd niet ziet zitten.

Trump, die zijn koppositie in Iowa in het weekeinde moest afstaan aan Cruz, ziet de bui al hangen. Als Cruz, die hij als ideologisch verwant beschouwt, populairder wordt zal Trump gedwongen worden hem meer op de korrel te nemen. Op zondag gaf Trump al een schot voor de boeg. 'Een klein beetje een maniak', zo noemde de zakenman Cruz, die zijn Republikeinse collega's in het Congres te week en niet conservatief en anti-Obama genoeg vindt.

Ted Cruz op campagne in restaurant Pizza Ranch in Newtown, Iowa. Cruz leeft al jaren op gespannen voet met zijn Republikeinse partijgenoten in het Congres. Beeld reuters
Ted Cruz op campagne in restaurant Pizza Ranch in Newtown, Iowa. Cruz leeft al jaren op gespannen voet met zijn Republikeinse partijgenoten in het Congres.Beeld reuters

Ruzie

Cruz reageerde met een tweet waarin hij, 'ter ere van mijn vriend Trump en alle goed bedoelende maniakken overal', luchtig verwees naar het liedje 'Maniac' uit de dansfilm Flashdance. Twee dagen eerder tweette hij geen zin te hebben in een ruzie. 'De enige hoop van het establishment: Trump en ik in een kooigevecht', schreef Cruz. Tijdens het debat dinsdag besloot het tweetal elkaar niet aan te vallen. 'Hij is oké', zei Trump, terwijl hij Cruz lachend een schouderklopje gaf.

De grote vraag is welke strategie Trump zal volgen om zijn koppositie in veel staten om te zetten in een overwinning in de voorverkiezingen. Heeft de miljardair, die zich in tegenstelling tot Rubio en Bush niet laat bijstaan door gerenommeerde Republikeinse verkiezingsstrategen, wél een strategie?

Aan de ene kant moet Trump, die niet wil verliezen in Iowa, de strijd aangaan met Cruz om de harten van de streng gelovige kiezers. Hij zal tot de Iowa-caucus een conservatieve toon moeten blijven aanslaan. 'Ik ben evangelisch christelijk', zei hij vrijdag op campagne in Iowa.

Maar na Iowa volgen staten zoals New Hampshire, waar het Republikeinse electoraat veel gematigder is. Dit is ook de reden waarom gouverneur Chris Christie en Bush al weken veel op campagne zijn in New Hampshire, hopend op een doorbraak. Als Trump een kans wil maken op de nominatie, dan kan hij het zich niet veroorloven deze groep kiezers uit te sluiten. De anti-establishment kiezers, vaak oudere mannen met een lage opleiding en laag inkomen, heeft hij nu al volledig achter zich.

Tijdens een campagnebijeenkomst wordt Trump gevraagd te poseren voor een selfie. De zakenman wordt sinds enkele maanden beveiligd door agenten van de Secret Service, de dienst die ook waakt over de veiligheid van president Obama. Beeld Getty
Tijdens een campagnebijeenkomst wordt Trump gevraagd te poseren voor een selfie. De zakenman wordt sinds enkele maanden beveiligd door agenten van de Secret Service, de dienst die ook waakt over de veiligheid van president Obama.Beeld Getty

'Draai'

Door geleidelijk meer naar het midden op te schuiven en te laten zien dat hij ook een verantwoordelijke presidentskandidaat kan zijn, iemand met de statuur van een president, kan Trump vissen in de vijver van Rubio-en Bush-kiezers. Na Iowa en New Hampshire, wanneer een aantal gematigde kandidaten zal afhaken, zal gevochten worden om hun aanhang.

Doorgaans maken kandidaten pas zo'n 'politieke draai' als ze de nominatie hebben gewonnen en de presidentsrace van start gaat. Het gevecht om het Witte Huis, zo weet ook Trump, wordt immers in het politieke midden gewonnen. Of de zakenman bereid is tot deze omslag, is de vraag. Het probleem van Trump is dat hij zijn eigen verkiezingsadviseur is. Tot nu toe gaat het goed. Maar is het ook genoeg om te winnen?

Elke bekende Republikeinse adviseur en strateeg, zoals David Gergen die zowel Bill Clinton als Ronald Reagan bijstond, zou hem adviseren tijdig een coalitie te bouwen die hem de komende maanden de nominatie kan opleveren. 'Hij biedt zijn fans genoeg spektakel die niet te weerstaan is op televisie', aldus Gergen in een opiniestuk voor CNN over Trumps campagne. Maar met spektakel alleen win je niet de nominatie, laat staan in november het Witte Huis.

Gergen vergelijkt de agressieve stijl van Trump, die een fan is van het Amerikaanse showworstelen, met die van een worstelaar. 'Ben jij aan het praten of ik?', riep Trump tijdens het debat venijnig naar Bush, die het waagde de zakenman te onderbreken. Maar geen enkele kandidaat die zo agressief campagne voerde en zulke extreme voorstellen deed, werd ooit tot Amerikaans president gekozen. De vraag is of Trump dat goed beseft.

Succes Trump

De grens dicht voor moslims en andere wilde ideeën: heel wat Amerikanen hebben er oren naar. Boze bange burgers voelen zich gehoord door Trump. Amerika-correspondent Michael Persson van de Volkskrant over wat het wondermiddel is van Donald Trump.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden