'Ja' stemmen of je wordt verstoten!

Regeren is vooruitzien, maar soms kijken politici liever niet al te ver vooruit. Neem bijvoorbeeld de vraag wat er moet gebeuren als één of twee landen van de Europese Unie de nieuwe Europese grondwet per referendum afwijzen....

Bert Lanting

Sommigen zouden liever hebben dat er wel een plan B is en dan liefst een rampenplan waarbij de 'nee'-zeggers meteen in het politieke ravijn worden gedumpt. Alleen op die manier valt het volgens hen de kiezers duidelijk te maken wat er bij de referenda op het spel staat. De Europese grondwet of politieke zelfmoord! 'Ja' stemmen of je wordt verstoten!

Maar het risico is dat zo'n krasse waarschuwing een negatief effect zal hebben. De kiezers houden er niet van het mes op de keel gezet te krijgen. Het referendum gaat toch over de inhoud van de grondwet en niet om de vraag of je bij de EU wilt blijven?

Daarom zwijgt men in Brussel liever over mogelijke noodscenario's voor het geval de grondwet ergens schipbreuk lijdt. De leiders van de Nederlandse fracties in het Europees Parlement hadden onlangs wél de moed uit te leggen wat hun plan B is. Volgens de meesten van hen moeten de dwarsliggers aanvaarden dat zij de Europese karavaan niet mogen tegenhouden. Afhaken dus!

Dat is de algemene opvatting van het Europese establishment, ook al stipuleert het verdrag zelf dat de grondwet pas van kracht wordt als alle lidstaten het hebben geratificeerd. De redenering is dat het ondemocratisch is dat een minderheid een project van de meerderheid mag tegenhouden, temeer daar het gaat om een document dat de democratische controle versterkt. Een ander argument is dat de EU de nieuwe grondwet absoluut nodig heeft, wil zij iets voorstellen op het wereldtoneel. (In de praktijk valt daar nogal wat op af te dingen, want juist op buitenlands terrein verandert er weinig.)

Vooral de gedachte dat Groot-Brittannië - altijd al een ietwat onwillig lid van de Europese familie - het project wel eens zou kunnen afschieten, valt voor de voorstanders moeilijk te verteren. 'Als de Britten opnieuw voor splendid isolation kiezen, is dat hún probleem. Daar hoeven wij ons niets van aan te trekken,' vertolkte PvdA-europarlementariër Max van den Berg het algemene gevoel.

Volgens Charles Grant van het Centre for European Reform, een denktank in Londen, wordt er in Berlijn en Parijs al druk gebroed op plannen om de EU te redden in het geval van een Brits nee. Eén van de ideeën zou zijn een 'kerngroep' te vormen samen met België, Luxemburg en nog wat landen. Die landen zouden dan hun legers samenvoegen, een Europees strafhof invoeren, hun belastingstelsel en rechtssysteem harmoniseren en ambassades gaan delen.

De Europese kerngroep zou nauw met de EU samenwerken, maar er formeel los van staan, met een eigen secretariaat en een eigen mini-parlement. Het klinkt heel vergezocht en ingewikkeld, maar het is wel een afspiegeling van het Duitse en Franse verlangen een voorhoede te vormen die het tempo van het integratieproces kan aangeven.

Het blijft voorlopig koffiedik kijken hoe het zal aflopen, maar één ding is zeker: een Europese Unie zonder Groot-Brittannië of met Groot-Brittannië als tweede-rangslid is niet in het belang van de Europeanen.

Wie zich bekommert om het democratisch gehalte van Europa, kan het toch moeilijk eens zijn met die malle plannen om een aparte kerngroep te vormen? Is de klacht nou juist niet steeds dat Europa een project van ambtenaren en politici is en niet van de burgers? En wat blijft er over van dat machtige Europa dat sommige aanhangers van de grondwet nastreven, als Groot-Brittannië - met Frankrijk het enige land dat zelfstandig militaire operaties van enige omvang kan uitvoeren - afhaakt?

Ja, maar als één land de grondwet afwijst, blijven we allemaal zitten met het onwerkbare verdrag van Nice, betogen de pleitbezorgers van doorgaan. Dat klopt, maar doorgaan zonder Groot-Brittannië is nog veel onaantrekkelijker. Dat zal er onvermijdelijk toe leiden dat de EU onder Frans-Duits dictaat zal komen te staan. Hoe dat in de praktijk werkt, is gebleken in het gevecht rond het stabiliteitspact, waarbij die twee landen hun gewicht lieten gelden.

Bovendien zal het vertrek van Groot-Brittannië een ideologische en culturele kloof teweeg brengen tussen het 'Oude Europa' (om maar eens een onsympathieke term van de Amerikaanse minister van Defensie Rumsfeld te lenen) en de anglofiele en meer op de Verenigde Staten georiënteerde landen. Of het overleven van de grondwet dat waard is, valt te betwijfelen. Dan is het beter door te modderen en misschien via nieuwe onderhandelingen te proberen zoveel mogelijk van de grondwet te redden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden