Column

'Ja leuk, doe mij ook maar een eigen biografie'

Voor een serie in de Volkskrant sprak Lidy Nicolasen de 83-jarige Meertje Kaal. 'Een wonderlijke, voorbije wereld die tot uitsterven is gedoemd. Van brieven en boeken, niet van harde schrijf en geheugen-sticks.'

Beeld anp

'Ik zit te tafelen met mijn ouders', sms'te een collega me een tijdje terug bij wijze van opmaat naar de mededeling die daarop volgde: 'Mijn moeder denkt dat Meertje Kaal niet echt is.' Ik keek er niet eens van op. Zijn moeder was niet de eerste die me, vaak in het diepste vertrouwen, deelgenoot maakte van het vermoeden dat Meertje Kaal een mythische of zelfs archetypische figuur zou zijn op wie ik mijn fantasie heb losgelaten.

Hoho, niet weglopen, hier komt de toelichting. Meertje Kaal is 83 jaar oud. Ze is beeldend kunstenaar, dichter, moeder, grootmoeder en springlevend. Ze woont ze op een steenworp afstand van het Vondelpark in Amsterdam. De dichteres Sonja Prins noemde haar haar beste vriendin, wat op zich een godswonder was. Sonja had het in haar lange leven moeiteloos met Jan en allemaal aan de stok gekregen.

Vileine details
Op een achternamiddag vervoegde ik me op haar met schilderijen, piano's en boeken volgepakte bovenwoning. Meertje gaf niet alleen hartstochtelijk af op Sonja, maar voorzag me ook van een schat aan verhalen en volle tassen met door Sonja geschreven brieven. Openhartig en met oog voor het vileine detail deed ze in de jaren erna ook kond van haar eigen belevenissen. Fragmentarisch heb ik die opnieuw uit haar mond geplukt en daaruit is de rubriek 'Het wonderlijke leven van Meertje Kaal' geboren. Afgelopen donderdag verscheen het slot in de papieren krant.

'Kom gerust terug, over een half jaar, als er weer ergens een gaatje is in de krant. Dan heb ik vast weer allemaal nieuwe verhalen', zei ze nadat we hadden besloten SLOT te zetten achter aflevering 30 van de serie. Lezers beleefden er plezier aan, bleek uit de reacties. Een lezer haalde in een brief zelfs zoete herinneringen op aan een liefdesnacht die hij met Meertje lang geleden had beleefd. Ik was hun postiljon d'amour, omdat hij haar adres was kwijtgeraakt.

Beeld anp

Romantische wereld
De wereld van Meertje Kaal is niet alleen wonderlijk door alle gebeurtenissen, het is ook de wereld van brieven en boeken. Een romantische wereld, behangen met weemoed, ondanks de verschrikkingen van oorlog en armoede. Het is ook een voorbije wereld, die tot uitsterven is gedoemd. Onze briefwisselingen liggen niet meer met een lint omwikkeld in een laatje. Ze zitten evenmin gepropt in een oude schoenendoos. Hooguit vinden we ze terug op een harde schijf of een geheugenstick, als ze al niet voortijdig zijn gedelete.

Ik weet niet of dat de reden is dat het genre van de biografie of levensloop zo'n vlucht neemt. Om therapeutische redenen krijgen mensen wel het advies hun eigen levensverhaal op te schrijven. Cursussen genoeg, ze schieten bij wijze van spreken als paddenstoelen uit de grond. Steeds vaker gebeurt het niet op advies van een psychiater of psycholoog, maar scheppen mensen er zelf genoegen in hun levensloop aan het papier toe te vertrouwen.

Het is helemaal bon ton je biografie te laten schrijven door een ander. Een beetje schrijver kan er heden goud geld aan verdienen. Hij of zij vervoegt zich een aantal keren bij de persoon om wie het allemaal draait en wier leven, vaak op verzoek van familieleden, moet worden beschreven.

Te gortig
Soms zijn het ernstig zieken die hun verhaal willen nalaten. Een andere keer is het een roemrijke voorvader, wier herinnering levend gehouden moet worden. Het kan ook een eerbetoon zijn. In een mum van tijd ligt er een deftig gebonden boek op de koffietafel, zo mogelijk goud op snee en de foto van de geportretteerde op de cover. Oplage en aantal bladzijden naar keuze. De hele familie is er blij mee.

De meeste levenslopen zijn ongetwijfeld braver dan de levensgeschiedenis van Meertje Kaal. Sommige lezers is haar verhaal te gortig. Het is ze te mooi (lees bont) om waar te zijn. Reden waarom ze denken dat de verhalen aan mijn brein zijn ontsproten. Zou best kunnen, ware het niet dat we allemaal weten dat de werkelijkheid ons altijd inhaalt. Zo vindingrijk als de praktijk is, zijn we zelf eigenlijk nooit. Als je dan ook nog een verteller hebt zoals Meertje Kaal, dan laat je het wel uit je hoofd er zelfs nog iets bij te verzinnen.

Lidy Nicolasen is verslaggeefster van de Volkskrant. Ze schrijft wekelijks een column voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden