Ja-kamp referendum Oekraïne verenigt zich

Het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne kan best door het ja-kamp worden gewonnen. Voorstanders van het verdrag putten hoop uit een vertrouwelijke peiling die uitwijst dat veel sceptische Nederlanders op inhoud zijn te overtuigen. Na een korte toelichting op het verdrag steeg het percentage voorstanders van 17 naar 45 procent. Joshua Livestro van opiniesite Jalta.nl poogt het ja-kamp te verenigen.

Jan Roos, Thierry Baudet en René van Leeuwen van het comité GeenPeil in Den Haag. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Onder de naam GeenPeil verzamelden tegenstanders van het associatieverdrag in het najaar razendsnel zo'n 400 duizend handtekeningen, ruim voldoende voor een volksraadpleging. Het referendum staat gepland voor 6 april. De belangrijkste grief van het nee-kamp luidt dat een corrupt en instabiel Oekraïne met dit verdrag de EU in wordt gerommeld. Andere bezwaren: het is niet in het Nederlandse belang om hier geld in te steken, met visumvrijheid halen we ellende in huis en dit verdrag gaat geen stabiliteit maar juist moeilijkheden met de Russische president Poetin opleveren.

Dit zijn ongegronde angsten, menen voorstanders. Livestro richtte samen met Michiel van Hulten, Brussels lobbyist en voormalig PvdA-voorzitter, de stichting Stem Voor Nederland op. Ze hopen voorstanders te verenigen in een ja-campagne. Livestro, in 2005 nog tegen de Europese Grondwet, meent dat dit verdrag steun verdient. 'Het is niet de Magna Carta, maar alles afwegend is het gewoon een goed verdrag.' Hij geeft toe op achterstand te staan, maar denkt het nee-kamp nog gemakkelijk te kunnen inhalen.

Hij put hoop uit een vertrouwelijke enquête die pr-man Hans Anker in december hield onder een representatieve steekproef van duizend mensen. Bij de spontane vraag bent u voor of tegen het associatieverdrag, antwoordde 34 procent tegen en slechts 17 procent voor. Maar na voorlezing van een korte toelichting steeg het aantal ja-zeggers spectaculair. Respondenten kregen in tweede instantie uitgelegd dat het verdrag zich 'hoofdzakelijk op economische samenwerking en handel richt', maar dat ook versterking van de rechtsstaat en bescherming van de mensenrechten er onderdeel van zijn. De toelichting benadrukte dat het verdrag geen stap is naar een Oekraïens EU-lidmaatschap en dat het Nederland geen geld kost. Hierna groeide het aantal ja-zeggers naar 45 procent, het aantal tegenstanders daalde naar 32 procent.

Projectgroep

Volgens de peiling van Anker had in december 36 procent van de Nederlanders gehoord van een referendum; 32 procent had 'vaag' iets vernomen. Iets meer dan de helft (51 procent) staat positief tegenover deze volksraadpleging. Slechts 19 procent vindt het een slechte zaak. Veertig procent zegt 'zeker' te gaan stemmen. Dat laatste is een tegenvaller voor de tegenstanders van een volksraadpleging die menen dat niet-stemmen het beste advies is aangezien de uitslag met een opkomst beneden de 30 procent niet rechtsgeldig is.

Hoewel het kabinet voor het verdrag is en ruime steun kreeg van de Tweede Kamer, staat premier Rutte niet te trappelen om het te verdedigen. Een echte campagne met slogans en spotjes komt er niet. Het trauma van het referendum over de Grondwet in 2005 is nog te vers. Wel zullen ministers Koenders van Buitenlandse Zaken en Ploumen van Handel de komende maanden voor het associatieverdrag de boer op gaan. Ook Rutte zal zijn duit in het zakje doen.

Vanuit Buitenlandse Zaken is een projectgroep opgericht onder leiding van Hans Docter, ambassadeur in Ghana en erkend troubleshooter. Hij onderhoudt contacten met politieke partijen en met Livestro en zijn stichting. Die vindt het goed dat het kabinet enige afstand houdt van de campagne. Livestro: 'Dit is een zaak van het volk.' Hij is bezig de werkgeversvereniging VNO/NCW te interesseren voor deelname, alsmede andere stichtingen en verenigingen. De werkgevers zijn bereid mee te doen aan de ja-campagne mits die breder gedragen wordt, door vakbeweging of soortgelijke organisaties. Tot dusverre lijkt de bereidheid daarvoor niet over te houden.

'Stem van het volk'

In de Tweede Kamer stemden alleen de SP, de PVV en de Partij voor de Dieren tegen het associatieverdrag. SP en PVV hebben aangekondigd dat zij actief campagne gaan voeren voor het nee-kamp. D66 is voorstander van het verdrag en vindt dat het kabinet actiever een ja moet promoten. Partijvoorzitter Hans Spekman gaat namens de PvdA campagne voeren voor een hoge opkomst en vóór het verdrag. De PvdA was een van de initiatiefnemers van de wet die een raadgevend referendum mogelijk maakt. Hij hoopt dat het een campagne 'over de inhoud' wordt. Hoewel het referendum raadgevend en niet bindend is, zal de PvdA de uitslag respecteren. 'Dat is de stem van het volk. Wij zullen ons eraan houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.