'Ja, Johan, het komt goed, ga maar slapen'

Documentaire


Zeg dat het goed komt


Een bijna perfect evenwicht tussen het persoonlijke en het artistieke.

Amsterdam - 'Zeg dat het goed komt, zeg me alsjeblieft dat het goed komt. Ik kan anders niet slapen.'


'Ja, Johan, het komt goed, ga maar slapen.'


Het is het meest intieme moment uit de documentaire Zeg dat het goed komt, gemaakt door Ireen van Ditshuyzen over leven en werk van theatermaker Johan Simons. Actrice Elsie de Brauw, tevens echtgenote van Simons, imiteert daarin haar man, in een van zijn nachtelijke wanhoopsmomenten. De Brauw geeft aan die scène iets relativerends mee, maar Simons moet menig angstig uur in de echtelijke sponde hebben doorgebracht, zo authentiek komt het over.


Het afgelopen weekend was het Johan Simons Weekend in Amsterdam. In de Stadsschouwburg werd tweemaal de voorstelling Hotel Savoy gespeeld, zijn openingsproductie als intendant van de Münchner Kammerspiele. Zaterdag vond daar bovendien de première plaats van de documentaire die Van Ditshuyzen voor de Humanistische Omroep (Human) heeft gemaakt en die dinsdag al wordt uitgezonden.


De afgelopen drie jaar is Van Ditshuyzen Simons gevolgd bij zijn opmars door Europa. De jongen uit een eenvoudig gezin in Heerjansdam, die als kind het ballet Peter Pan zag en toen wist dat hij het theater in wilde, is intussen een gevierd Europees theatermaker. Dat Simons alles wat hem overkomt altijd met een soort argeloosheid beschouwt, komt in de documentaire goed naar voren. Of hij nu in de Parijse Opéra aan het werk is of de cultuurminister van Beieren ontvangt: hij is en blijft die Hollander die enigszins verwonderd om zich heen kijkt.


Zeg dat het goed komt is een bijna klassieke documentaire waarin je aan alles ziet dat er veel tijd en geld (onder meer van het Mediafonds) in is gestoken. Niet een snel in elkaar gedraaid Profiel met sprekende hoofden en archiefbeelden, maar een impressionistisch portret van een man die ondanks alles wat we inmiddels van hem weten toch nog steeds ongrijpbaar blijft.


Van Ditshuyzen heeft een welhaast perfect evenwicht bereikt tussen het persoonlijke en het artistieke. Ze koos ervoor bij sommige producties langer stil te staan. Naast de Parijse opera zien we Simons aan het werk bij de grote locatievoorstelling Kasimir en Karoline en in de intieme productie Gif. Vooral bij dat laatste komt Simons' intuïtie aan bod, hoe goed hij de puntjes op de i zet in die 'etude van verdriet en herinnering'.


Werk en privé lopen bij Simons nogal in elkaar over, maar het is niettemin pikant letterlijk een kijkje in zijn keuken te krijgen. Terwijl hij een maaltijd bereidt, discussieert hij met zijn vrouw over wat te doen met Kerst. Zij wil naar de Ardennen, hij naar een stad, en dat geeft enige irritatie. Het lijkt erop dat zij zal winnen.


Simons zelf heeft de commentaartekst ingesproken, hetgeen Zeg dat het goed komt de vorm van een introspectief egodocument geeft. Grappig is het hem aan het begin van zijn carrière te zien als danser in de musical Hair. Nadat hij bij de Haagse Comedie uit onvrede over het toneelklimaat de kleedkamer had verbouwd, ging hij zijn eigen eigenwijze gang.


Leuk voor de theaterincrowd maar minder voor de neutrale kijker is dat verscheidende acteurs (Pierre Bokma, Wim Opbrouck, Betty Schuurman) voor de camera Simons' gedrag tijdens repetities, en dan vooral zijn vertwijfeling, nadoen. Zoals je vroeger in de klas de meester nadeed. Dat is soms komisch, maar niet echt informatief. Het zou beter zijn geweest van hen een paar stevige uitspraken over Simons' kracht en zwakte te horen, over waarom hij algemeen geldt als een groot acteursregisseur.


Technisch is Zeg dat het goed komt voorbeeldig, met een effectief gebruik van splitscreen en een zorgvuldige montage. Zo zien we in de straten van het rijke München een bedelaarster, terwijl Simons met kunst bezig is. Dat beeld is niet pathetisch, maar illustreert de kern van Simons' theater, waarin hij uiteindelijk altijd een hand uitsteekt naar de getroebleerde, naar de afwezige mens.


Over een jaar of vier, als München erop zit, wil hij terugkeren naar zijn geliefde rivierenlandschap in de Betuwe om daar in een oude steenfabriek een kunstenaarsgemeenschap op te richten. In de tussentijd zal hij geregeld dat ene zinnetje uitspreken: 'Zeg dat het goed komt'.


Zeg dat het goed komt van Ireen van Ditshuyzen voor Human. Uitzending: 25/1, Nederland 2, 23.00 uur.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden