Ja, ik geloof

Het is onmogelijk niet in de ban te raken van het succes van Barack Obama. En waarachtig niet alleen omdat voor het eerst een zwarte Amerikaan kandidaat van een van de twee grote partijen voor het presidentschap kon worden....

Of het hem lukt ook president te worden, is twijfelachtig. Zijn voorsprong in de peilingen op McCain bedraagt 3 procent. Anders dan bij ons wordt er in Amerika altijd bij gezegd dat zo’n kleine voorsprong ‘binnen de foutenmarges’ valt. Dat wil zeggen: 3 procent verschil heeft eigenlijk geen betekenis. Bij ons noemen ze een verschil van twee zetels in de peilingen al ‘winst’ of ‘verlies’.

Ik ben ervan overtuigd dat de campagne tot de eerste zondag in november vaak zal worden ontsierd door racistische incidenten. Obama heeft de voordelen van internet tot nu toe briljant uitgebaat. De vraag is of hij zich voldoende kan verdedigen tegen de nadelen ervan: ongeremde mogelijkheden om met een mix van waarheid en leugen mensen te beschadigen en er karaktermoord op te plegen. Dat heeft hij niet zozeer te vrezen van McCain, maar meer van mensen die denken McCain er een dienst mee te bewijzen. En natuurlijk van racisten.

Waarom weten mensen als Obama en trouwens ook Hillary Clinton zo veel mensen te begeesteren en een verkiezingscampag - ne tot een grote gebeurtenis te maken? Waarom lukt dat de gevestigde partijen bij ons nooit meer?

Een deel van de verklaring ligt in de geschiedenis en het Amerikaanse politieke systeem. Amerika is gebouwd op het geloof in de Amerikaanse droom. De mensen die naar Amerika emigreerden wisten zich bevrijd van de Europese standenmaatschappij en konden in Amerika, los van allerlei historische belemmeringen, helemaal opnieuw beginnen. In principe kon iedereen alles bereiken. Als hij daar ten minste de vaardigheden en de wilskracht voor had.

Bovendien heeft Amerika een tweepartijensysteem en een presidentieel systeem. De combinatie daarvan geeft de kandidaten de mogelijkheid een echt alternatief voor de zittende macht te presenteren.

De kracht van Obama is dat hij met zijn charismatische persoonlijkheid het geloof in een alternatief, een andere toekomst, werkelijkheidswaarde weet te geven. Geloven dat iets kan leidt ertoe dat een geloof echt bergen kan verzetten. Dat is niet zomaar een opinie, maar een feit dat in meerdere wetenschappen is aangetoond. De sociologie kent het concept van de self-fulfilling prophecy. De hele kwakzalverij en alternatieve geneeskunst profiteren van de kracht van het geloof. Reguliere geneeskundigen geven niet graag toe dat ook het effect van hun behandeling in veel gevallen op een placebo-effect berust. Onlangs was het bericht in het nieuws dat veel antidepressiva niet werken, maar vaak wel effect hebben omdat mensen geloven dat ze effect hebben.

De Amerikaanse president heeft macht in het machtigste land van de wereld. In Nederland heeft de wetenschap dat er altijd een coalitiekabinet moet komen vooral in de laatste decennia politici opgezadeld met de angst een toekomstperspectief te bieden. Geen verwachtingen wekken die je niet waar kunt maken, is de gedachte. De filosoof Popper, die de self-fulf illing prophecy het ‘oedipus effect’ noemde, noteerde al dat het wekken van verwachtingen maatschappelijke veranderingen op gang kan brengen. Het omgekeerde is ook waar: geen verwachtingen wekken brengt niets op gang.

Vooral sinds de globalisering in Nederland het geloof heeft gevestigd dat er niets anders opzit dan onze samenleving aan te passen aan de dictaten van de wereldeconomie, is het geloof van de meeste politici in de maakbaarheid van de samenleving tot nul gereduceerd. Omdat het ‘maken’ van de samenleving de core business van de politiek is, is het niet verwonderlijk dat ook het geloof in onze politici tot bijna nul is gereduceerd.

De teloorgang van het ‘credo’ in de Nederlandse politiek heeft ertoe geleid dat we worden geregeerd op basis van een computermodel dat heeft uitgerekend wat we in de komende honderd jaar moeten doen om alle toekomstige Nederlanders hetzelfde profijt van de overheid te geven als de huidige. Het geloof in de toekomst is vervangen door een computermodel waardoor de toekomst niet meer hoeft te worden bedacht, maar kan worden berekend. De politiek gaat alleen nog maar over de vraag wie de rekensom sluitend kan maken. Berekenend als ze zijn, roepen alle politici in koor: ‘Yes, we can!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden