Ja, hij was een persoonlijkheid

Het mooiste compliment werd hem steevast gegeven door de leerlingen van de heao waar hij les gaf: u bent op de televisie en op het veld precies zo als hier voor de klas, zeiden ze....

'En', als hij zo onbescheiden mag zijn: 'Ik was een persoonlijkheid.'

Mede daarom is Van der Ende, onlangs op 46-jarige leeftijd afgezwaaid als internationaal topscheidsrechter, in dienst getreden van de KNVB. Namens de voetbalbond gaat hij jonge arbiters scouten en opleiden. Geen klonen van hemzelf, maar wél kerels met karakter en durf: mannen die niet geïmponeerd raken tijdens Manchester United - Real Madrid, of van 100duizend man die jou uitmaken voor hoerenjong. Schei uit zeg, voetballen!

In vijf jaar tijd is het aantal scheidsrechters in Nederland teruggelopen van dertienduizend naar achtduizend, maar desondanks is aan talent volgens Van der Ende geen gebrek. 'Iedereen praat over unieke spelers als Van der Vaart en Van Persie, maar in de arbitrage hebben we een paar vergelijkbare talenten.'

Persoonlijkheid, daar draait alles om. In samenwerking met Jaap Uilenberg, technisch coördinator scheidsrechterszaken, en Bert van Oostveen, manager scheidsrechterszaken, heeft Van der Ende deze zomer nieuwe richtlijnen uitgezet voor het Nederlandse arbiterskorps. Ze evalueerden het WK, spraken met collega's in andere landen, en concludeerden dat een scheidsrechter weer de vrijheid moet krijgen zijn wedstrijd te fluiten.

Dit WK zijn hem twee dingen opgevallen. 'In de eerste plaats dat sommige scheidsrechters meer met zichzelf bezig waren dan met de wedstrijd. Een scheidsrechter die zelf te veel op de camera's let, kan onmogelijk alle overtredingen zien. Het tweede is het enorme kwaliteitsverschil. Er is maar één Collina; we moeten naar tweeëndertig Collina's streven. Hij is absoluut onpartijdig. Als spelers dat voelen, accepteren ze dat je het ook weleens verkeerd ziet.'

En dan waren er natuurlijk de schwalbes en het shirtje trekken. Daar mag komend seizoen dus genadeloos tegen opgetreden worden, drukten Van der Ende c.s. de arbiters op het hart. Een schwalbe? Geel. Een tweede schwalbe? Rood! O ja, daar wilde Van der Ende ook nog iets aan toevoegen: wie bijvoorbeeld een anonieme Chinees wel rood durft te geven en een Braziliaan in hetzelfde geval veiligheidshalve maar geel geeft, is ongeschikt voor het vak. 'Eén keer marchanderen en ze nemen de rest van je carrière een loopje met je.'

Bij hem was iedereen gelijk. 'Eén van mijn eerste grote wedstrijden was met PSV waar toen Lerby, Koeman, Vanenburg, Gerets en Kieft speelden. Die gasten keken me aan: wat zal dat broekie ons nou maken? De eerste de beste keer dat Gerets zo'n verre ingooi wilde maken waarbij hij stiekem met één hand gooide, blies ik af. Als een briesend paard, Gerets. Maar een volgend keer flikken ze je niet nog een kunstje.'

Die scheidsrechter van toen heeft nadien het vak zien veranderen. De aanzwellende spreekkoren van 'kankerjoden' of oerwoudgeluiden maakten ook hem soms kotsmisselijk. Curieus is het derhalve dat in de gisteren gepresenteerde beleidslijn voor arbiters geen hernieuwde paragraaf is opgenomen inzake verbaal geweld op de tribunes. De verantwoordelijkheid ligt, volgens Van der Ende cum suis, primair bij de clubs.

Nooit heeft hij zelf een wedstrijd gestaakt vanwege hatelijke spreekkoren. 'Als ik naar mijn persoonlijke normen en waarden kijk, is de grens in de voorbije jaren meermalen overschreden. Maar ik wilde altijd het voetbal laten prevaleren. In een wedstrijd overlegde ik altijd met de aanvoerders. Blind, Wouters, Koeman, allemaal zeiden ze: we wijken niet voor die paar gekken, kom op, doorspelen.

'Italië - Engeland in '97 was een bizarre ervaring. Om me heen zag ik supporters die mekaar verrot sloegen en een tribunevak werd door de politie schoon geveegd. Ik dacht: moeten we niet stoppen?! Maar aan de zijlijn gebaarde de veiligheidsofficial: doorspelen. In de rust kwam hij naar me toe en zei: er zitten nu 300 man in de cel, de zaak is weer onder controle.'

Krankzinnige wedstrijd, maar wel één van zijn dierbaarste herinneringen, die bewuste Italië - Engeland. Die spanning, al die vedetten om hem heen, die bijna electrische lading in het stadion. 'Heerlijk joh.' Japan - Argentinië tijdens het WK van '98 en Japan - Kazachstan waren ook van die ervaringen. Wedstrijden waarin alles gebeurde, maar waarin hij nooit de controle verloor. 'Van het veld lopen en denken: ja, ik zat d'r bovenop.'

Dus toen de KNVB hem recent aanbood een afscheidswedstrijd te arrangeren, heeft Mario van der Ende vriendelijk bedankt. 'Zal je zien dat je in je laatste wedstrijd binnen vijf minuten twee keer rood moet trekken. Nee, de herinneringen zijn voldoende.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.