ColumnKeulemans in quarantaine

Ja, het coronavaccin werkt misschien echt beter als u bijwerkingen kreeg

. Beeld .
.Beeld .

Studerende zoon op de app: ‘Die Janssen had mij trouwens goed te pakken, hele nacht koorts gehad.’ Hij kon er gelukkig nog een lachend gezichtje bij zetten. ‘Ik was bijna vergeten hoe het voelt om koorts te hebben 😂’

Ook ik had een nacht en een dag verhoging na de Leidse coronaprik. Nou ja, dan weet je in ieder geval dat het werkt, hield ik mezelf toen maar voor. Een opbeurende gedachte, die ik mijn zoon nu ook appte.

Maar is dat eigenlijk wel zo? Duiden meer bijwerkingen op een beter inwerkend vaccin? Of anders gezegd: bent u als u meer last had van bijwerkingen na vaccinatie ook beter beschermd, zoals diverse lezers zich afvroegen?

Als je erover nadenkt, moet het antwoord gewoon ‘nee’ zijn. In de testfase van het Janssenvaccin, om me daar maar even toe te beperken, had zo’n 40 procent van de proefpersonen na de prik helemaal nergens last van. Toch leidt de inenting echt tot zo’n 70 procent minder ziekte en 85 procent minder ernstige gevallen: een stevige aanwijzing dat het vaccin ook mensen beschermt die helemaal geen bijwerkingen hadden.

Of neem het vaccin van Pfizer: ongeveer de helft voelt er nauwelijks iets van en toch ontwikkelt zo’n 90 procent immuniteit, volgens de onderzoeken.

Voorhoede van de afweer

Logisch, ergens ook wel. De alledaagse bijwerkingen van het vaccin komen voort uit het zogenoemde ‘aangeboren immuunsysteem’, de voorhoede van de afweer die meteen in actie komt als er indringers zijn in het lichaam. Een ontstekingsreflex, die leidt tot jeuk, pijn, zwelling, koorts. Alarm!

Maar dat is iets anders dan de ‘aangeleerde immuunrespons’ waar het om draait bij vaccinatie. Voor die respons gaat het lichaam geduldig legoën met de moleculen die de ziektekiem meebrengt: welke antistof past hierop, aan welke moleculaire patronen kunnen we de ziektekiem herkennen en laten we de ‘T-cellen’ los?

Daarop gaat het lichaam eens rustig studeren. Toen wetenschappers onlangs een kijkje namen in de lymfeklieren van drie maanden eerder gevaccineerde proefpersonen, vonden ze allerlei zich ontwikkelende geheugencellen die druk bezig waren de herinnering aan het spike-eiwit vast te leggen.

De bijwerkingen zijn dus de pets in het gezicht, de aangeleerde immuunrespons is wat er daarna in uw hoofd gebeurt: deze persoon heeft mij geslagen, dit vergeet ik nooit meer, als ik dit gezicht nog eens zie, schiet ik in de verdedigingsstand.

Aangeboren afweer

Die vergelijking geeft ergens ook al aan: het een heeft wel met het ander te maken. Ik bel erover met Mihai Netea (Radboud UMC), expert op het gebied van aangeboren afweer. Het geheugensysteem van de afweer werkt op meer dan antigenen (moleculaire herkenningspunten van de ziektekiem) alleen, legt die uit: ook ontstekingssignalen doen ertoe. ‘Bepaalde componenten van de ontstekingsrespons zijn cruciaal voor het opwekken van adaptieve immuniteit.’

Jammer alleen dat u geen keurige overzichtelijke computer bent waar A altijd tot B leidt, maar een natte kledder rommelige biologie waar wat werkt bij de een, misschien niet werkt voor de ander. ‘Er is heel veel variatie’, zegt Netea. ‘We kunnen niet simpelweg zeggen: wie de hoogste koorts heeft, heeft straks ook de meeste antistoffen.’

Je hoort hem even denken, aan de andere kant van de lijn. ‘Het zou trouwens wel heel leuk zijn om zoiets eens goed te onderzoeken’, mijmert hij. ‘Gevoelsmatig zou ik zeggen dat je dan misschien wel een correlatie vindt, maar niet zo’n heel sterke.’

Bijwerkingen

Nu ik hem toch aan de lijn heb: waarom hebben mensen na de tweede prik door de bank genomen eigenlijk iets meer bijwerkingen dan na de eerste prik? Dat zal te maken hebben met de herkenning, denkt Netea. ‘Als de cellen van de aangeboren afweer opnieuw worden gestimuleerd, reageren ze beter en krijg je ook meer bijwerkingen.’

En dat zal dan wederom meehelpen de geheugenafweer voor de langere termijn in te prenten. Een beetje zoals je iemand die je een hardere pets in het gezicht geeft toch wat beter onthoudt dan iemand die zachter slaat, stel ik mij voor. Hoewel je ze allebei zult willen onthouden – ik in elk geval wel.

Enfin. Als u na de vaccinatie rillende koorts en kloppende hoofdpijn krijgt: dat is een goed teken, uw afweer is op volle toeren aan het draaien en iets daarvan zal doorklinken naar de kwaliteit van uw weerstand tegen het virus. Maar voelt u na vaccinatie helemaal niets: geen nood, waarschijnlijk bent u vast gewoon iemand die rustig een immuungeheugen opbouwt zónder al die toeters en bellen van de ontsteking.

Wat je noemt een win-winsituatie, zou ik zo zeggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden