Nieuws Internationaal Strafhof

Ivoriaanse oud-president Gbagbo plots vrijgesproken van oorlogsmisdaden

Het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag heeft Laurent Gbagbo, de vroegere president van Ivoorkust, vrijgesproken van misdaden tegen de menselijkheid. De uitspraak komt terwijl het in 2016 begonnen proces nog slechts halverwege was.

In de straten van Gagnoa, de geboorteplaats van Laurent Gbagbo, wordt de vrijspraak van de 73 jarige ex-president gevierd. Beeld AFP

De aanklagers hebben volgens het hof niet aannemelijk kunnen maken dat de 73-jarige Gbagbo en een medebeklaagde, zijn rechterhand Charles Blé Goudé (47), verantwoordelijk waren voor het geweld in Ivoorkust na de omstreden verkiezingen van 2010. Ook Goudé, die de afgelopen vier jaar is bijgestaan door het Nederlandse advocatenkantoor Knoops’ Advocaten, is vrijgesproken.

De vrijspraak is een ernstige tegenslag voor de aanklagers van het strafhof, dat worstelt met vragen over zijn effectiviteit en geloofwaardigheid. De bestaansreden van het hof is dat ook de allerhoogste gedragsdragers moeten boeten voor de ernstigste misdrijven, maar daarvan is tot nu niets terechtgekomen.

Gbagbo was de eerste – en tot nu enige – ex-president die voor het ICC terechtstond. Drie andere Afrikaanse staatshoofden werden eerder aangeklaagd, maar Moammar Kadhafi werd in Libië vermoord, de Soedanese president Omar al-Bashir weigert zich aan te geven en de aanklacht tegen president Uhuru Kenyatta van Kenia werd geseponeerd omdat de aanklager onvoldoende bewijzen had om een strafzaak te beginnen.

Jean-Pierre Bemba

In juni vorig jaar werd de vroegere Congolese vicepresident Jean-Pierre Bemba tot veler verrassing in hoger beroep vrijgesproken. Eerder was hij veroordeeld tot achttien jaar gevangenisstraf wegens door zijn militie gepleegde misdrijven tussen 2002 en 2003.

De afgelopen zestien jaar heeft het hof verder alleen twee relatief kleine Congolese krijgsheren veroordeeld. Enkele andere zaken lopen nog, alle in Afrika. Ook het feit dat het ICC voornamelijk onderzoek doet naar misdrijven in Afrika heeft tot kritiek geleid, vooral in het continent zelf.

De voorzitter van het hof, Cuno Tarfusser, zei dinsdagmorgen dat beide verdachten onmiddellijk op vrije voeten zouden komen. Even later werd die beslissing opgeschort, om de aanklagers de gelegenheid te geven woensdag in beroep te gaan.

Aanhangers van de oud-president op de publieke tribune en buiten de rechtszaal barstten na de uitspraak uit in gejuich en dans. In Gbagbo-gezinde wijken in de Ivoriaanse hoofdstad Abidjan gingen zijn aanhangers de straat op. In andere delen van de stad toonden tegenstanders zich teleurgesteld.

Historicus en oud-vakbondsman Gbagbo werd in 2000 als president geïnstalleerd na een revolte tegen zijn voorganger Robert Guéï. Verkiezingen stelde hij keer op keer uit, tot aan november 2010. Toen werd hij verslagen door voormalig premier Alassane Ouattara. Gbagbo weigerde echter af te treden, ook nadat het Hooggerechtshof de verkiezingsuitslag had bevestigd.

Drieduizend doden

Dat resulteerde in vier maanden van geweld en bloedvergieten tussen beide kampen, waarbij ongeveer drieduizend doden vielen. Gbagbo werd uiteindelijk, mede onder zware internationale druk, gearresteerd door eenheden van Ouattara en na een half jaar overgebracht naar Den Haag.

In rapporten van mensenrechtenorganisaties werd naderhand de schuld primair gelegd bij het Gbagbo-kamp. Een wraakcampagne zou zijn opgezet door de weggestemde president en vooral door zijn rechterhand Goudé. De minister van Jeugd was berucht als leider van de uiterst fanatieke jeugdmilitie Jeunes Patriottes.

Goudé werkte nauw samen met Gbagbo’s echtgenote Simone, die in Ivoorkust gold als de duistere macht achter de troon van haar echtgenoot. Al voor de verkiezingen was duidelijk dat zij een verlies van haar man niet zou accepteren. Zij werd later door een Ivoriaans gerechtshof veroordeeld tot twintig jaar celstraf. Inmiddels heeft zij gratie gekregen.

De aanklagers van het strafhof stelden dat de ‘inner circle’ van de president een ‘gezamenlijk plan’ had om Gbagbo koste wat kost aan de macht te houden. Rechter Tarfusser zei dinsdag echter dat de aanklagers zich de moeite kunnen besparen naar verdere bewijzen te zoeken. Zij hebben niet kunnen aantonen dat het kringetje van Gbagbo het geweld heeft geïnstigeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.