Column

Ivo's erfenis

IN Hilversum

Waarom we snel moeten ophouden met Opstelten imiteren.

Hoe we dit preventief kunnen voorkomen, zodat we een integrale toegang bieden, waarbij het de insteek is dat we een soort ophaalnet vormen zonder al teveel formaliteiten. Dat was de vraag in deze fundamentele discussie. Met elkaar.

De uren voordat de minister van Daadkracht en zijn staatssecretaris hun aftreden bekendmaakten, bevond ik me kortom toevallig net op een plek waar de taal al bij voorbaat zwanger was van de erfenis van Ivo Opstelten: de Burgerzaal van het Raadhuis te Hilversum, voor een avond over de aanpak van radicalisering. 'De vijf actiepunten zijn heel breed', zei burgemeester Pieter Broertjes, hoorbaar leerling van de opperburgemeester.

En wie in bestuurlijk Nederland en daarbuiten werd de laatste jaren níet een beetje Ivo-epigoon? Mijn persoonlijke favorieten uit zijn rijke oeuvre stammen uit zijn beginjaren als minister, toen de dooddoeners nog schitterden van eenvoud. Wanneer Opstelten iets officieel opende, zei hij: 'Eén loket is essentieel.' Klaar. En afscheid nam hij met de woorden: 'Succes. En niet zeuren!'

Maar zoals de taal van de minister, evolueerde ook die van zijn leerlingen. De ruim dertig sleutelfiguren in de Burgerzaal waren er, van oorsprong Nederlands of niet, intussen allemaal té bedreven in. Geen gewone, loslopende mensen. Broertjes had weinig ruchtbaarheid aan de avond gegeven, het ging om een vervolg op een eerder debat: de 'verdiepingsslag'.

Er werd een 15-jarig meisje uit Hilversum, Moezdalifa, op weg naar Syrië op een Duits vliegveld aangehouden. En een Hilversums gezin vertrok echt naar Syrië. Daar bleef het hier bij - even afgezien van de verwarde man in de Journaal-studio. Broertjes, bezorgd: 'Maar de behoefte een aanslag te plegen neemt toe.' Niet vanuit moskeeën: radicaliseren gebeurt thuis, achter een computer. Daarom moest de preventie dus goed in balans zijn, in Ivo-speak.

Na de vijf brede actiepunten (jammer dat de burgemeester het onderdeel 'horen wat er leeft' per ongeluk 'mijn roadshow' noemde) opende de woordvoerder van Broertjes de discussie met 'Ja mensen, wie heeft er hier nou met radicalisering te maken?'

Wie doet de politiek? Dat is wel een héle open vraag. Beeld Margriet Oostveen

Véél te gemaakt-gewoon. De zaal verstijfde. Vanaf dat moment liep de avond een beetje in de Ivo-soep. Ging men nóg meer zijn best doen grip op het proces te krijgen en de zaken niet uit de weg te gaan.

Bovendien wilde bijna niemand meewerken aan het opsporen van radicaliserende jongeren. De kennelijk enige 'Vrouw voor Vrede' die Hilversum nog rijk is, noemde de aanslagen op Charlie Hebdo bijvoorbeeld 'misschien erg' maar het ging haar toch meer om 'de brede maatschappelijke samenhang, van alles'.

Post-Ivo zegt een burgemeester dan niet 'Mens, waar héb je het over', maar kaatst hij terug met 'preventieve maatregelen aan de voorkant van het proces'.

Marianne van Diemen praat als enige nog gewoon. Beeld Margriet Oostveen

Tja. Hoe bij zoveel wijzij-gevoel nog verbintenis te zoeken, qua verdiepingsslag? 'Ik had het idee dat de betrokkenen betrokken zouden worden', zei iemand. 'En trouwens even fundamenteel', zei de vice-voorzitter van de Al Amal-moskee: 'Wat doet de politiek?' Nou zeg. Dát vond de woordvoerder 'wel een héle open vraag'. Snel terug naar het 'preventief voorkomen' en 'de verbinding naar elkaar centraal stellen'. Het project samen Afrikaanse muziek maken. Het vreugdevuur.

Toen tot slot ('Nog even reflecteren') de enigszins murw geraakte burgemeester ook nog twee moskeeën in zijn gemeente dooreen husselde ('Maar we zijn tóch één grote familie?'), zat naast mij Marianne van Diemen de ogen uit haar kop te schamen: 'Al dat verbinden, het zijn net evangelisten!' Zij is wijkadviseur in Noordoost- en Oost-Hilversum, waar veel moslims wonen. Zelf had ze geleerd dat achter iedere vraag een vraag schuilt. Dus toen een man bleef mailen met klachten over zijn woning ging ze erheen: bleek het de broer van Moezdalifa te zijn, het jihad-meisje. Broer kreeg haatbriefjes in de bus en kwam met vrouw en kleine kinderen nauwelijks nog buiten. Ze heeft hem aan een beter huis geholpen. Klaar. En een oude man die permanent overlast gaf? Die wilde aandacht. Belt ze nu eens per maand even op: mak als een lammetje.

Heel gek, maar informatie krijg je door gewoon ('gewóón') met mensen te praten, zei Marianne. En dat schiet er tegenwoordig dus een beetje bij in.

Misschien konden we dat nu ook maar eens veranderen: Succes. En niet zeuren.

Wie werd er níét een beetje Ivo-epigoon? Beeld Margriet Oostveen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.