'Ivanhoe, scandeerde de menigte'

'Toen die ME'er van zijn paard viel, verloor hij zijn helm. Dat gaf hem iets heel kwetsbaars. Daar lag een oudere man, die een beetje op Johnny Kraaijkamp leek, die je vader had kunnen zijn....

Aan zijn val was een half uur van hele harde charges voorafgegaan. Een deel van de demonstranten was buitengewoon boos, en wilde de agent molesteren met stokken en staven. Maar een groter deel vormde een haag om die hulpeloze man te beschermen. Doordat zijn helm was afgevallen, zag je ineens een gezicht, werd hij van een onpersoonlijk ding een mens.

De demonstranten hielpen hem op zijn paard en hij stak zijn hand op. ” Ivanhoe!”, scandeerde de menigte. Hij reed terug naar de plek waar de ME'ers werden gehergroepeerd, om vijf minuten later terug te keren voor de volgende charge. ” Boe!”, riep iedereen.

In de grimmigheid van die kroningsdag was dit een kleine oase van menselijkheid. Een absurde scène, die zich afspeelde op een grote zandvlakte, waar later de Stopera gebouwd zou worden. Er lag dus ontzettend veel troep om mee te gooien - tegels en stenen - naar de ME'ers en de paarden. Op dezelfde vlakte stonden ook kraampjes van feestvierende Amsterdammers. Het leek wel een middeleeuws tafereel, met ridders die door een tentenkamp galoppeerden, een menigte die alle kanten uitstoof, en paarden die steigerden en verstrikt raakten in scheerlijnen.

Achteraf constateer ik, als wetenschapper, dat er toch een zekere civilisatie in dat gevecht tussen de demonstranten en de ME zat. In andere tijden, of op andere plekken in de wereld, was de politieman misschien doodgeslagen. Dat het niet is gebeurd, had ook te maken met het middenklasse-karakter van de kraakbeweging. Je gaat niet iemand aanvallen die al op de grond ligt - zo'n man help je. Hoe heftig het er op die dag ook aan toeging, toch golden er regels.

Ik was met twee vrienden, die ook rechten studeerden in Leiden. Samen zaten we in het bestuur van de Wetswinkel. We gingen naar Amsterdam uit sensatiezucht, overgoten met een idealistisch sausje. Over de koningin had ik geen heftige gevoelens. Nog steeds niet. Ik vind het koningshuis een non-issue. Mooie folklore.

Die dag heeft enorme indruk op me gemaakt. Ik sliep nachtenlang slecht daarna, zo vol was ik van alles. Wij gooiden geen stenen: die grens zijn we niet overgegaan. Maar ik heb aan den lijve ondervonden dat je eerder wordt meegesleept dan je zou willen. Ik ben de dynamiek van grootschalige rellen beter gaan begrijpen. Het snelle zij-wij denken dat er ontstaat. Je hebt een gemeenschappelijke vijand en dan maakt het verder ook niet meer uit. Ik heb toen genoeg hoogopgeleide jongens gezien die de ME wel bekogelden.

Volgens mij had niemand een vooropgezet doel om door te stoten tot het Paleis. Maar de demonstranten waren zo opgefokt en agressief, dat ze erin slaagden de linies te doorbreken. Ze raakten in trance, ook door die dreigende helikopters boven hun hoofd. Als de politie hen uiteindelijk niet had tegengehouden in de Damstraat, waren ze waarschijnlijk doorgedrongen tot in de Nieuwe Kerk. En wat dan? Zo ongeveer moet de bestorming van de Bastille ook zijn gegaan. Een toevallige volksopstand.

We zijn die dag overal wezen kijken, af en toe hard wegrennend. Het was waanzinnig spannend. Heel emotioneel en vitalistisch, door alle adrenaline die je aanmaakt. In biografieën van soldaten lees je ook wel dat ze met zekere weemoed terugkijken naar de tijd dat ze echt moesten vechten. Dat het niet alleen een traumatiserende, maar ook een ontzettend intensieve ervaring is. Misschien overdrijf ik, misschien is het een jongensding, maar zo'n dag gaf je het gevoel dat je leeft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden