Nieuws Verkiezingen Italië

Italië moet opnieuw naar de stembus. Deze verkiezingen dreigen een euro-referendum te worden

De Italiaanse president Sergio Mattarella (L) ontmoet Carlo Cottarelli (R). Beeld AFP

De voormalig IMF-econoom Carlo Cottarelli (64) is maandag door de Italiaanse president Sergio Mattarella gevraagd een overgangskabinet te vormen en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Mattarella weigerde zondagavond een eurosceptische minister van Financiën aan te stellen, waarmee er een definitief einde kwam aan de formatie van een regeringscoalitie tussen de populistische Vijfsterrenbeweging en de extreem-rechtse Lega.

Nu is een land dat 65 regeringen versleet in zeventig jaar tijd gewend aan een zekere vorm van chaos, maar wat er maandag gebeurde, ging zelfs voor Italiaanse begrippen ver. De Vijfsterrenbeweging vroeg om een gerechtelijke afzettingsprocedure van de president en riep burgers op allemaal een Italiaanse vlag buiten te hangen als vorm van protest. 

Doodsbedreigingen

De Lega verordonneerde haar burgemeesters het statieportret van Mattarella uit ’s lands gemeentehuizen te verwijderen. Op internet ontving de president meerdere doodsbedreigingen, de beurs in Milaan sloot met rode cijfers en de spread (het verschil tussen de rente op 10-jarige Italiaanse staatsobligaties en op Duitse) steeg tot het hoogste niveau in vijf jaar tijd. Kortom: chaos.

Dat zal de komende dagen naar verwachting niet minder worden. Zodra Cottarelli zijn ministersploeg rond heeft, zal hij door de president worden beëdigd als premier. Voor hij echter kan gaan regeren, moet hij een verplichtte vertrouwensstemming in het parlement ondergaan. De kans dat hij die vertrouwensstem overleeft is miniem. 

De Vijfsterrenbeweging en de Lega zullen zeker tegenstemmen, maar ook rechtse partijen als Forza Italia en Fratelli d’Italia zullen dat voorbeeld waarschijnlijk volgen. Dat betekent dat Cottarelli demissionair verder moet en er in september of oktober nieuwe verkiezingen volgen.

Afschaffing euro

Die verkiezingen zouden het mogelijk afschaffen van de euro zomaar eens als hoofdthema kunnen hebben. Dat was immers het onderwerp waarop de Italiaanse ‘Regering van Verandering’ zondagavond stukliep. De twee coalitiepartners, de extreem-rechtse Lega en de populistische Vijfsterrenbeweging, eisten dat de 81-jarige anti-euro-econoom Paolo Savona hun nieuwe minister van Financiën zou worden. De Italiaanse president Sergio Mattarella weigerde dat.

In een zeven minuten durende verklaring legde president Mattarella zondag uit dat Savona, die de euro ooit een ‘historische vergissing’ noemde, het land mogelijk kon schaden omdat hij Italië de euro uit zou duwen, ook al stond dat niet in het officiële regeerakkoord.

‘Onze deelname aan de euro is een fundamentele keuze’, zei Mattarella daarover. ‘Als we die keuze ter discussie willen stellen, moeten we dat op een open en serieuze manier doen.’

In de Italiaanse krant Corriere della Sera gaf Salvini maandag al kort gehoor aan die oproep: ‘De komende verkiezingen zullen een heus referendum worden; een volksraadpleging over wie een vrij Italië wil en wie een Italië van dienaars en slaven wil.’ Hij noemde Italië economisch bezet door Duitsers en eurocraten. ‘Dat pik ik niet langer!’

Mattarella heeft het constitutionele recht ministers te weigeren – iets wat bovendien wel vaker is gebeurd in politiek Italië. De vraag die veel commentatoren zich maandag echter stelden was: waarom hielden beide coalitiepartners zo stellig vast aan Savona? Ze wisten immers dat hun regering daardoor nooit van de grond zou komen. Hadden zij hun plannen niet kunnen uitvoeren met een andere minister van Financiën?

Woede

Het antwoord op die vraag laat zich raden, vooral omdat de twee coalitiepartijen het etaleren van hun woede momenteel verkiezen boven het geven van een sluitende uitleg. Wat waarschijnlijk echter een rol heeft gespeeld is de openlijke druk vanuit het buitenland om Savona niet te aanvaarden.

Voor zowel de Lega als de Vijfsterrenbeweging – twee partijen die continu benadrukken nooit hun oren te laten hangen naar Noord-Europese leiders, Brussel of de financiële markten – zou het bijna onmogelijk zijn geweest aan hun kiezers uit te leggen waarom ze dat nu toch hebben gedaan.

Dat hoeft nu niet. Sterker nog: ze hebben sinds vandaag een extra argument om nieuwe stemmen mee te winnen. Het aambeeld waar beide anti-systeempartijen al jaren op hameren – dat het politieke establishment in Rome niet luistert naar het gewone volk – is sinds zondagavond immers bewezen. 

De Lega en de Vijfsterrenbeweging kregen gezamenlijk meer dan 50 procent van de stemmen, onderstreepten ze maandag keer op keer, maar die democratische meerderheid werd in de wind geslagen door een niet door het volk gekozen president. Niet voor niets riep de Vijfsterrenbeweging zondagavond nog op een gerechtelijke afzettingsprocedure te beginnen tegen Mattarella – iets wat normaal alleen gebeurt in geval van hoogverraad.

Toenemende populariteit

Een derde argument om tegen wil en dank vast te houden aan Savona, geldt vooral voor Matteo Salvini van de Lega. Hij wist: als de onderhandelingen klappen, zijn nieuwe verkiezingen dichtbij. Dat zou wel eens heel gunstig kunnen uitpakken voor de Lega. Salvini's partij kreeg tijdens de verkiezingen van 4 maart 17 procent van de stemmen, maar sindsdien is zijn populariteit alleen maar toegenomen. Volgens recente peilingen zou hij momenteel op een kwart van de stemmen kunnen rekenen.

Bovendien maakte de Lega in aanloop naar vorige verkiezingen deel uit van een rechtse lijstverbinding met twee andere partijen: Fratelli d’Italia en Forza Italia. Gezamenlijk haalde die lijstverbinding 37 procent van de stemmen. In Italië is, dankzij een ingewikkeld opgezette kieswet, 40 procent van de stemmen voldoende om met een meerderheid te mogen regeren. Salvini weet: bij nieuwe verkiezingen is de kans aanwezig dat die grens nu wel wordt geslecht en dat hij in dat geval zelf premier mag worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.