Italië kiest niet bepaald voor bestuur van de oude stempel

De jonge premier van Italië, Matteo Renzi, zou korte metten maken met de oude garde. Inmiddels lijkt het erop dat er juist met hem wordt afgerekend.

Raggi tijdens een persconferentie na haar verkiezing als burgemeester van Rome.Beeld AP

Voor de jongste premier uit de Italiaanse geschiedenis zijn de uitslagen van de regionale verkiezingen moeilijk te verteren. In Rome en Turijn verloor zijn partij van twee jonge burgemeesterskandidates van de Vijfsterrenbeweging. In Napels verloor hij van een onafhankelijke kandidaat die zich afzet tegen de oude politieke garde. De winst in Milaan en Bologna maken weinig goed.

En dat terwijl afzetten tegen de oude garde zijn domein was. Premier Matteo Renzi laat zich 'de sloper' noemen en zou met zijn verregaande hervormingen en jonge vertrouwelingen de ontevreden Italianen wegrukken uit de armen van de boze Vijfsterrenbeweging en teruglokken naar zijn eigen vastgeroeste en stoffige Partito Democratico (PD), nadat hij die partij eigenhandig had opengebroken en afgestoft. Hij liet zijn partijgenoot en premier Enrico Letta neerhalen zonder het oordeel van de kiezer af te wachten en nam zelf de macht over het land over. Zijn overwinning op de Vijfsterrenbeweging tijdens de Europese verkiezingen van 2014 zag hij als het bewijs dat hij, ondanks het feit dat hij niet was verkozen, toch werd gesteund door zijn volk.

Drie grote steden verloren

Maar nu is hij drie grote steden verloren aan protestbewegingen en populisten. Is hij de steun van het volk al weer kwijt? En wat betekent dat nu hij de Italianen heeft beloofd op te stappen als ze komend najaar tijdens een referendum tegen zijn nieuwe kieswet stemmen?

'Een deel van het verlies is niet aan Renzi te wijten', zegt politicoloog Giovanni Orsina, van de Luiss-universiteit in Rome. Iedereen zag het verlies in Rome immers al aankomen, nadat PD-burgemeester Ignazio Marino vorig jaar moest aftreden vanwege zijn soepele omgang met de gemeentecreditcard, al was de winst voor de Vijfsterrenbeweging met 67,3 procent van de stemmen groter dan verwacht. 'Dat is niet de schuld van Renzi', zegt Orsina.

Maar in Turijn stelde PD-burgemeester Piero Fassino zich zonder schandalen opnieuw verkiesbaar en won hij zelfs tijdens de eerste kiesronde. En toch ging de Vijfsterrenbeweging er uiteindelijk met de winst van door.

De Italiaanse premier Matteo Renzi.Beeld AP

Woede

'Daar speelde woede geen rol, zoals in de hoofdstad', zegt politicoloog Roberto D'Alimonte. 'Het ging alleen om de behoefte om te veranderen.'

Het is paradoxaal, vindt zijn collega Salvatore Vassallo, hoogleraar aan de universiteit van Bologna en zelf PD-lid. 'De winnaars zijn vrouw, jong en staan voor een breuk met de huidige klasse politici', zegt hij. 'Dat zijn precies de eigenschappen waarmee Renzi en zijn team aantraden: jong, competent, pragmatisch, zonder de oude ideologische bagage, in staat om zowel rechts als links aan te spreken.'

Renzi verbaasde zijn land door een zwangere vrouw als minister aan te stellen. In Rome en Turijn waren zijn kandidaten twee mannen van respectievelijk 55 en 66 jaar oud. 'Op landelijke schaal ziet de PD er toch anders uit dan in zijn eigen team', zegt Vassallo. 'Misschien moet Renzi dat gaan hervormen.'

Interne strijd

Een deel van het verlies is volgens Orsina te verklaren door het imago van corruptie en interne strijd dat de PD-partij nog altijd aankleeft. Maar ook het imago van Renzi is volgens de hoogleraar niet meer wat het was. 'Hij kwam met een arrogante houding en beloofde van alles. 'Hier kom ik en boem: alles wordt beter', was zijn belofte. In werkelijkheid blijkt de situatie complexer. De werkloosheid is een klein beetje verminderd en het binnenlands inkomen stijgt, maar slechts een heel klein beetje. En Renzi wordt inmiddels ook niet meer als nieuw beschouwd. Er is een ontevreden deel van de bevolking dat tegen de regering stemt, op nieuwe krachten. Dat zie je ook in andere landen. Zij zijn heel onvoorspelbaar.'

Renzi uitte zich teleurgesteld over de uitslag, maar benadrukte dat zijn partij in het noorden van het land juist verschillende gemeenten had veroverd die jarenlang werden bestuurd door rechtse partijen. En dat regionale verkiezingen niet te vergelijken zijn met landelijke verkiezingen of met een referendum.

De politicologen zijn hem met hem eens. 'Het is helemaal niet gezegd dat de Vijfsterrenbeweging ook op nationaal niveau zal zegevieren', zegt Orsina. Maar de alarmbellen rinkelen.

Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden