Italië hoopt op verkiezing nieuwe president als uitweg politieke impasse

Morgen komt het parlement van Italië bij elkaar om een nieuwe president te kiezen. Een cruciale stap voor het land dat zeven weken na de parlementsverkiezingen nog geen regering heeft. Kan een nieuwe president de impasse doorbreken?

De zittende president Giorgio Napolitano neemt binnenkort afscheid. Beeld reuters

Zeven jaar lang heeft Giorgio Napolitano aan het hoofd van Italië gestaan. Hoewel zijn functie als president in het land vooral als ceremonieel te boek staat, moet zijn rol in tijden van crisis niet worden onderschat.

Het was Napolitano die eind 2011 Mario Monti aanstelde als vervanger van de weggestuurde Berlusconi. En ook afgelopen weken waren alle ogen op Napolitano gericht: zou hij de leiders van de belangrijkste politieke partijen nader tot elkaar kunnen brengen, met een nieuwe regering als uitkomst?

Het antwoord is nee. Italië zit - zeven weken na de parlementsverkiezingen - zonder regering, en dat zal nog wel zo blijven tot 15 mei, als de termijn van de 87-jarige Napolitano afloopt. De vraag is of een nieuwe president de politieke impasse kan doorbreken.

De kandidaten
Wat zijn de opties? Hoewel dit speculeren blijft - een beetje zoals bij de verkiezing van een nieuwe paus - worden de volgende personen in de Italiaanse media het meest genoemd: voormalige premiers Giuliano Amato en Massimo D'Alema en Emma Bonino, die in het verleden zitting had in de Italiaanse Senaat en het Europese Parlement.

De ideale kandidaat lijkt hier niet tussen te zitten. Amato en D'Alema worden gezien als vertegenwoordigers van de politieke elite - waar het Italiaanse volk, onder aanmoediging van ex-komiek Beppe Grillo, juist vanaf probeert te komen. En Emma Bonino staat bekend om haar vijandige houding ten aanzien van de (in Italië altijd nog erg machtige) Rooms-Katholieke Kerk.

Een andere optie is de gematigde, linkse politicus en ex-premier Romano Prodi, maar daar zou zijn tegenpool Berlusconi waarschijnlijk nooit mee akkoord gaan, ondanks zijn toezegging dat hij de keuze voor een president best aan het centrumlinkse blok van Bersani over wil laten, mits hij mag meeregeren (en dat wil Bersani weer niet). De Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo heeft een peiling onder zijn leden gehouden, daaruit kwam onderzoeksjournalist Milena Gabanelli als favoriet uit de bus.

Welke kandidaten tijdens de verkiezing daadwerkelijk naar voren worden geschoven, moet nog blijken.

Twee opties
Volgens analist Alex White van JPMorgan heeft Italië twee opties: een 'scherpe, harde optie' of een 'consensusoptie'. 'De Partito Democratico van Bersani (die als grootste partij de meeste invloed kan uitoefenen, red.) kan aansturen op een partizaanse kandidaat naar keuze', aldus White. 'Dat stelt ze voor de mogelijkheid om te blijven streven naar een minderheidskabinet, met goedkeuring van de nieuwe president. Romani Prodi is dan de meest aannemelijke kandidaat. De andere optie is dat de PD een andere centrumlinkse kandidaat voorstelt - iemand die wordt gezien als een consensusfiguur. Dit zou, denken we, de deur open laten voor een deal met centrumrechts en zou nieuwe verkiezingen kunnen voorkomen. Maar het zou niet voldoende zijn om de steun voor een deal te waarborgen.'

Intussen is de partij van Bersani door al dat politieke geharrewar flink verdeeld geraakt. De vraag of het beter is een deal te sluiten met Berlusconi dan nieuwe verkiezingen uit te schrijven, heeft leden uit elkaar gedreven. Op de achtergrond speelt de vraag of Berlusconi überhaupt nog een houdbare politieke carrière wacht. Er lopen namelijk twee onderzoeken naar hem wegens vermeende belastingfraude en het hebben van seks met een minderjarige prostituee.

Maar de centrumlinkse coalitie lijkt bijna niet onder Berlusconi uit te komen. Hij toont zich onverwoestbaar. De meest recente opiniepeilingen laten zien dat Berlusconi nieuwe verkiezingen zou winnen, al zou hij het met de huidige kieswet waarschijnlijk niet voor elkaar krijgen om een meerderheid te vormen.

Dun ijs
Voordat de Italianen eventueel opnieuw naar de stembus gaan, moet er een nieuwe president worden gekozen. Daarvoor komen morgen de twee Kamers van het parlement bij elkaar, evenals regionale afgevaardigden - in totaal zijn er 1.007 stemgerechtigden. Een nieuwe president is er pas als er met de stemming een tweederde meerderheid wordt behaald. Als dit na drie ronden nog niet het geval is, dan volstaat een nipte meerderheid.

De verkiezing kan een dag duren, maar ook gerust een aantal weken. 'We lopen op dun ijs', schrijft columnist Stefano Folli in Il Sole 24 Ore. Het politieke systeem is volgens hem 'te versleten en gerafeld om de druk van een conflict over het presidentschap voor meerdere dagen te weerstaan.'

En dan is er nog de nijpende economische recessie die de druk op het vormen van een regering alleen maar groter maakt. Giorgio Squinzi, de voorzitter van de grootste werknemersorganisatie Confindustria, berekende dat de politieke crisis de economie tot nu toe 1.0 procent van zijn bruto binnenlands product gekost heeft. De nieuwe Italiaanse president erft behalve een politieke impasse dus ook kopzorgen over de fragiele economische situatie van het land.

Giuliano Amato. Beeld AFP
Massimo D'Alema. Beeld EPA
Emma Bonino. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden