De nieuwe premier Giuseppe Conte groet het publiek tijdens de viering van de Dag van de Republiek.

Analyse nieuwe regering Italië

Italië begint aan een experiment – met mogelijk grote gevolgen

De nieuwe premier Giuseppe Conte groet het publiek tijdens de viering van de Dag van de Republiek. Foto EPA

Iedere Italiaan ziet de nieuwe populistische Lega-Vijfsterrenregering als een experiment. Maar over de uitkomst ervan denken ze heel verschillend. Velen koesteren hoop, maar wat als straks de wittebroodsweken erop zitten?

Precies drie maanden geleden, zondag 4 maart, was Beppe Grillo eerder klaar met stemmen dan zijn familie. Om niet te midden van de journalisten te hoeven wachten, liep de oprichter van de Vijfsterrenbeweging snel naar zijn zwarte Kia Picanto op de parkeerplaats en zette zijn autoradio aan. Direct klonk het gezang van Lou Reed snoeihard en Beppe Grillo brulde mee: Hey babe, take a walk on the wild side.

Het leek geen toeval dat juist dit nummer uit Grillo’s auto schalde. Die tekst was een onvervalste aanmoediging eindelijk eens af te rekenen met al die beroepspolitici die jarenlang vooral aan zichzelf dachten terwijl het volk werkloos en arm achterbleef. Dat kan vandaag stoppen, zong Grillo tussen de regels door. Doe daarom hetzelfde als ik en maak voor eens en voor altijd een einde aan dat vermoeiende stigma dat er in Italië zogenaamd nooit iets verandert. Neem eens een gok: stem voor the wild side.

Experiment

Deze week, precies drie maanden later, worden Grillo’s wensen verhoord: de Lega-Vijfsterrenregering – de twee antipartijen die die verkiezingen glansrijk wonnen – gaat deze week officieel van start. Dinsdag ondergaan de nieuwe ministers een vertrouwensstemming in de Italiaanse Senaat, woensdag volgt de stemming in het parlement. Dan begint het experiment.

Want dat het een experiment betreft, daarover zijn de Italianen het wel eens – ‘een van de uitzonderlijkste democratische experimenten in West-Europa sinds de Tweede Wereldoorlog’, aldus de Italiaanse krant La Repubblica zaterdag. Iedere Italiaan ziet immers dat premier Giuseppe Conte zonder enige politieke ervaring leiding moet gaan geven aan een ministersploeg met rechtse Legapolitici aan de ene kant, die vooral de belangen van het rijkere noorden willen behartigen, tegenover een groep jonge Vijfsterrenpolitici, die met traditioneel linkse beloften juist de kiezers in het armere zuiden willen helpen. Bovendien kosten al die beloften bij elkaar meer dan 100 miljard euro – geld dat Italië simpelweg niet heeft.

Over de vraag wat de uitkomst van dit experiment precies wordt zijn de Italianen het allesbehalve eens? Natuurlijk, schrijft Repubblica-hoofdredacteur Mario Calabresi in zijn commentaar: ‘Momenteel is het land vooral uitgeput en overheerst een gevoel van opluchting over het simpele feit dat er een regering is.’

Maar, vervolgt hij, wat gebeurt er als de wittebroodsweken erop zitten? ‘De mengelmoes van onervarenheid, improvisatie en arrogantie zal vroeg of laat aan het oppervlak verschijnen.’ Vanwege de financiële beperkingen van de Italiaanse schatkist moeten bovendien keuzes worden gemaakt. Verlagen ze de belasting, zoals Lega belooft, of realiseren ze eerst het basisinkomen, waarmee de Vijfsterrenbeweging schermt? Beide beloften nakomen, is, aldus de krant, financieel onmogelijk. ‘Vandaar ons advies: riemen vast.’

Goede graadmeter

Italiaanse kranten gelden als goede graadmeter van de gevoelens in de samenleving, al was het maar omdat ze allemaal een fundamenteel andere politieke kleur vertegenwoordigen en dus allemaal andere bezwaren hebben tegen deze nieuwe regering. La Repubblica, een krant die van oudsher gelieerd is aan de Democratische Partij, is bijvoorbeeld zeer kritisch over de rol van de in hun ogen extreemrechtse Lega (Salvini is de ‘meest reactionaire en lichtst ontvlambare politicus van ons land’ die nu wordt bejubeld door Marine Le Pen en Viktor Orbán). Een Turijnse krant als La Stampa daarentegen, die dicht tegen het establishment aanschurkt, meldt vrijwel niets positiefs over de ‘ongeleide projectielen’ van de Vijfsterrenbeweging. ‘De nieuwe Italiaanse regering: een samenraapsel van politieke amateurs, populisten, academici en ultrarechtsen. Wat kan er in godsnaam misgaan?’, schreef hun Vijfsterrenvolger Jacopo Iacoboni dit weekeinde ironisch.

G7 eerste test voor Conte 

De onervaren Italiaanse premier Giuseppe Conte wordt deze week direct in het diepe gegooid: vrijdag en zaterdag vindt een G7-top plaats in Canada, waar hij de degens zal kruisen met zes van de machtigste leiders ter wereld. Een van die leiders, de Duitse bondskanselier Angela Merkel, zei zondag in een interview met de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung al dat Conte de komende jaren op zijn huishoudboekje moet letten. Volgens een eerdere versie van het Italiaanse regeerakkoord wil Italië de Europese Centrale Bank vragen 250 miljard euro aan schulden kwijt te schelden. Merkel zei alvast dat Italië daarop niet hoeft te rekenen. De eurolanden moeten onderling weliswaar solidair zijn, maar dat ‘mag nooit tot een schuldenunie leiden’.

Il Fatto Quotidiano is juist een uitgesproken anti-establishmentkrant, die schoon genoeg heeft van de machtsspelletjes in Rome en openlijk sympathiseert met de Vijfsterrenbeweging. Zo schreef hoofdredacteur Marco Travaglio dit weekeinde dat het nog geen zin heeft negatief te oordelen over de nieuwe regering, simpelweg omdat ze nog moet beginnen. Natuurlijk worstelen ook de linkse kiezers van de Vijfsterrenbeweging met een regering die voorvechter is van elektrische auto’s en het verhogen van de uitkeringen, maar tegelijkertijd de accijns op benzine wil afschaffen, tegen abortus is, de belastingen voor ondernemers wil verlagen en meer migranten gaat uitzetten.

Maar, zo blijkt uit kranten als Il Fatto, de opluchting overheerst onder hen die drie maanden geleden Grillo’s stemadvies volgden en tegenstemden. Tegen de gevestigde orde, tegen de macht van Europa, tegen het juk van de financiële markten, tegen de politieke corruptie, tegen bedrijven die hun productie naar lagelonenlanden verplaatsen, tegen de migratiecrisis. Niet voor niets overheerst één woord op de brievenpagina’s: ‘Eindelijk’.

Terwijl een deel van het volk de riemen dus vastklikt in afwachting van de noodlanding, is een ander deel – de meerderheid – juist nieuwsgierig en hoopvol. Een experiment kan namelijk ook goed uitpakken, zo redeneren zij. Dus laten we vooral de onderzoeksresultaten afwachten, daarna zien we wel weer verder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.