Nieuws Matteo Salvini

Italiaanse minister Matteo Salvini ontketent nieuwe migratierel aangaande Roma en Sinti

Matteo Salvini, minister van Binnenlandse Zaken en vicepremier van Italië, moet niets hebben van Roma en Sinti. Vroeger provoceerde de rechts-populistische leider van Lega hen graag door hun kampen te bezoeken. Maandag ontketende hij, één week na zijn besluit het vluchtelingenschip Aquarius niet toe te laten, een nieuwe migratierel met zijn plan voor een volkstelling onder de ‘nomadi’.

Lega-leider Matteo Salvini tijdens een van zijn provocerende bezoeken aan Roma- en Sinti-kampen, hier in een kamp in Turijn begin dit jaar. Beeld HH

Salvini, een Mussolini-fan die naam maakte met harde uitspraken over illegale migratie en de Europese Unie, wil eens goed studeren op het ‘Roma-vraagstuk’, verklaarde hij maandag tegen tv-zender TeleLombardia, die hem bevroeg naar aanleiding van klachten van kijkers over criminele migranten, met name een Roma-zakkenrollersbende die was opgepakt in Milaan.

Om de situatie scherp in beeld te krijgen, moeten we kijken om wie het gaat en hoeveel het er zijn, sprak Salvini, ‘een persoonsregistratie zo men wil’. Het gaat niet om het registreren van individuele Roma, maar om het sluiten van illegale kampen en het uitzetten van ongewenste vreemdelingen. ‘Helaas moeten we de Italiaanse Roma houden’, zei hij, ‘want die mogen we niet uitzetten.’

Een golf van kritiek

Salvini’s opmerkingen leidden direct tot een storm van kritiek. Volgens critici waren de plannen ‘vulgair en demagogisch’ en wekten ze associaties met ‘etnische zuiveringen’. ‘Gisteren de vluchtelingen, vandaag de Roma, morgen wapens voor iedereen’, twitterde de centrum-linkse ex-premier

Paolo Gentiloni. En Noemi Di Segni, voorzitter van de Joodse gemeenschap in Italië, herinnerde aan de fascistische rassenwetten uit de jaren dertig, op grond waarvan de nazi’s naast Joden ook Italiaanse Roma en Sinti naar de gaskamers stuurden.

Premier Giuseppe Conte, gewezen hoogleraar recht, voelde zich woensdag gedwongen zijn vicepremier terug te fluiten. Niemand, zei Conte, heeft het voornemen op etnische basis volkstellingen te houden. ‘Dat is in strijd met de wet en evident discriminerend.’ Italië kan er zo kort na de weigering van de Aquarius geen nieuwe migratierel bij hebben, moet hij gedacht hebben.

Verrassend, noch vernieuwend

Er leven naar schatting 180 duizend Roma en Sinti in Italië, vaak denigrerend nomadi genoemd, van wie bijna de helft de Italiaanse nationaliteit heeft. Velen zijn na het uiteenvallen van voormalig Joegoslavië in de jaren negentig en de toetreding van Roemenië en Bulgarije tot de EU in 2007 naar Italië gekomen. Ze werken vaak in de land- en tuinbouw of de afvalindustrie en wonen op grond van een discriminerende wet uit 1989 in armoedige getto-achtige kampen aan de rand van de steden,die door de autoriteiten geregeld worden platgebulldozerd.

Salvini’s voorstellen verbazen Roma-onderzoeker Huub van Baar (Universiteit van Amsterdam) dan ook allerminst. ‘Ze passen in een lange trend waarin Roma radicaal worden buitengesloten en het hun onmogelijk wordt gemaakt aan de maatschappij deel te nemen.’

Nieuw zijn de plannen evenmin. Tien jaar geleden, in juni 2008, kwam Salvini’s voorganger Roberto Maroni, namens toen nog Lega Nord-minister van Binnenlandse Zaken in de regering-Berlusconi, ook met een plan Roma etnisch te registreren (kleine kinderen incluis). Het plan speelde in op maatschappelijke angst in Italië voor een toevloed van criminelen uit de nieuwe EU-lidstaten. In Napels, Milaan en Florence waren al Roma-kampen in brand gestoken.

Ook toen leidden de plannen tot scherpe kritiek, ook internationaal. De EU zette Italië onder druk de discriminerende behandeling van Roma te staken, hoewel een land als Frankrijk destijds Roma met een EU-paspoort gewoon uitzette (en dat nog steeds doet). Uiteindelijk verbood de Italiaanse rechter registratie op etnische gronden.

Salvini tijdens een van zijn bezoeken. Beeld ANP

Niet zo bedoeld

Minister Salvini leek deze week even terug te schrikken van alle consternatie. Hij had het niet kwaad bedoeld. Het ging hem, schreef hij op Facebook, slechts om ‘die arme kinderen’ in de Roma-kampen die vaak geen onderwijs krijgen en te midden van criminaliteit opgroeien voor galg en rad. En hij wilde weten of EU-fondsen voor achterstandsgroepen wel goed werden besteed. Dinsdag pakte Salvini weer door. ‘Ik hou niet op, we gaan voorwaarts’, twitterde hij.

Politiek heeft Salvini intussen wel een kloof geslagen met zijn coalitiepartner en medevicepremier, Luigi Di Maio van de Vijfsterrenbeweging. De wat onzichtbare maar even populistische Di Maio bekritiseerde het plan van zijn rivaal als ongrondwettig, maar zal er toch iets tegenover moeten zetten, want Salvini’s populariteit is dankzij zijn migratiestandpunten flink gestegen.

De Roma-kwestie zal ondanks de interventie van premier Conte niet verdwijnen, denkt Van Baar. ‘Het past in de trend om Roma, net als andere gemarginaliseerde burgers en migranten, vanuit het perspectief van recht en orde te bejegenen. Deze veiligheidscultuur (wel inzet van politie en justitie, geen voorzieningen) treft vooral deze groepen, en in Italië radicaal.’

De benadering van migranten en Roma hangt volgens Van Baar nauw samen. Roma bejegenen alsof zij in dezelfde positie verkeren als migranten van buiten de EU is uitermate precair, zegt hij. ‘De Roma zijn in overgrote meerderheid EU-burgers. Het weigeren van de Aquarius werd gebracht als een protest tegen het EU-migratie- en asielbeleid. Nu probeert Italië ook de Roma voor te stellen als mensen die hier niet horen en die dus niet welkom zijn.’

Probleem in Italië is dat veel gewone burgers Roma en Sinti als vanzelfsprekend koppelen aan illegaliteit en criminaliteit. Het is heel simpel en beangstigend, zei mensenrechtenexpert Francesco Palermo tegen The Guardian. ‘Op wat intellectuelen en journalisten na zouden de meeste mensen zeggen dat er niks mis is met (Salvini’s) plan, en dat is het grote probleem. Salvini weet dit. Het is voor hem gewoon een manier om politieke steun op te bouwen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.