ITALIAANSE KABINETTEN; Rome blijft rusten onder lappendeken

VOOR ELKE buitenstaander zou het een fluitje van een cent zijn. De nieuwe Italiaanse premier Massimo D'Alema - ervan uitgaande dat hij er inderdaad in slaagt deze week de 56ste naoorlogse regering van Italië te vormen - hoeft het met zijn nieuwe ministersploeg maar anderhalf jaar vol te houden....

D'Alema zelf is hoopvol gestemd. Om over een 'stabiele meerderheid' (deze woorden zijn van de premier-in-wording zelf) in het parlement te kunnen beschikken, heeft hij de steun nodig van de 31 leden van de centrum-rechtse Democratische Unie voor de Republiek (UDR). En Francesco Cossiga, leider van de UDR, is daartoe maar wat graag bereid. Niets aan de hand dus.

Maar zo eenvoudig liggen de zaken nooit in Italië. In de lappendeken die de Italiaanse politiek is - er doen hier veertig partijen en vooral dus partijtjes mee aan het politieke spel - heeft D'Alema meer steun nodig dan alleen die van de UDR. En dus zijn ook de demissionaire Olijf-coalitie (centrum-links) en de van de orthodoxe communisten afgesplitste Italiaanse communisten door D'Alema gevraagd deel uit te maken van de nieuwe regering.

En daarmee kan het nog een karakteristiek Italiaans anderhalf jaar worden. Want de marxisten, onder aanvoering van de veteraan Armando Cossutta, willen D'Alema wel steunen, maar op voorwaarde dat Italië een 35-urige werkweek krijgt. Daar is de UDR juist tegen.

De UDR wil op haar beurt dat de overheid de financiering regelt voor de - overwegend katholieke - privéscholen, en wil dat er paal en perk wordt gesteld aan het toepassen van vruchtbaarheidstechnieken. Uiteraard vinden ze de orthodoxe communisten lijnrecht tegenover zich.

Wat D'Alema wil? De leider van de Democraten van Links wil de begroting erdoor krijgen, electorale hervormingen doorvoeren, en de centrum-linkse coalitie intact houden. Hij wil in grote lijnen hetzelfde beleid voeren als zijn voorganger Romano Prodi.

Want Prodi deed het zo slecht nog niet. Voor Italiaanse begrippen was Prodi lang aan de macht: ruim twee jaar. De voormalige christen-democraat, nu van de Volkspartij, is er bovendien in geslaagd zijn land de Economische en Monetaire Unie binnen te loodsen.

Toch kwam hij anderhalve week geleden precies één stem te kort om aan te blijven. Zijn coalitie viel uiteen, omdat de orthodoxe marxisten - die D'Alema nu ter wille zijn - weigerden akkoord te gaan met Prodi's begroting.

D'Alema zou wel eens op eenzelfde manier tenonder kunnen gaan. Dan zullen het niet de orthodoxe communisten zijn over wie hij struikelt, maar Francesco Cossiga, de 70-jarige voormalige christen-democratische minister, oud-premier en ook oud-president (van 1985 tot 1992). Want die heeft met die 'stabiele meerderheid' van D'Alema een heel ander doel voor ogen.

Cossiga weigerde vorige week zijn medewerking aan een lijmpoging van Prodi, omdat hij andere carrièreplannen heeft voor de premier die op weg leek om het regeerrecord (dat in Italië op bijna drie jaar staat) te breken. En dus wordt Romano Prodi genoemd als degene die Jacques Santer zou moeten opvolgen als voorzitter van de Europese Commissie. Sterker nog, Italië zou de oud-premier zaterdag tijdens de EU-top in Klagenfurt al moeten voordragen. Afgelopen zomer omschreef Prodi die baan als 'fantastisch'.

Cossiga wil Prodi natuurlijk niet voor niets wegpromoveren. Want als Prodi van het Italiaanse toneel is verdwenen, wil Cossiga de centrum-linkse Olijfcoalitie, door Prodi gesmeed, demonteren. Zijn volgende stap: andere gematigde katholieken uit centrum-links voor zich te winnen. Als Cossiga die heeft toegevoegd aan de troepen die hij nu al achter zich heeft, dan kan hij zich richten op rechts, op leden van de oppositie van Berlusconi.

Want Cossiga wil een grote centrumpartij formeren zodat zowel links als rechts aan hem zijn overgeleverd en hij terugkeert naar het oude patroon dat zo kenmerkend is voor de Italiaanse politiek, met name tijdens de Koude Oorlog.

Grote vraag is of D'Alema dat in de gaten heeft. D'Alema zei het afgelopen weekeinde dat wat hem betreft de politieke Koude Oorlog is afgesloten nu de oud-christendemocraten bereid zijn met hem samen te werken. De christen-democraten, die begin jaren negentig tenondergingen door corruptieschandalen, hebben Italië bijna vijftig jaar lang geregeerd en waren ooit een van de meest conservatieve partijen van Europa.

Tijdens de Koude Oorlog hielden ze, daarbij - volgens sommigen ook financieel - gesteund door de Verenigde Staten en het Vaticaan, de Communistische Partij (op dat moment de grootste van West-Europa) buiten de regering.

De krant Corrière della Sera steunt D'Alema in zijn opvatting dat de Koude Oorlog nu ook wat Italië betreft voorbij is. Maar een deugdelijk politiek systeem waarbij twee partijen of twee politieke stromingen elkaar in evenwicht houden, heeft dat nog altijd niet opgeleverd. En dus blijft Italië voorlopig de politieke lappendeken, waar niet het landsbelang vooropstaat, maar nog altijd kleine, soms zelfs individuele, deelbelangen de doorslag geven en regeringen nog altijd om niets vallen.

Snel genoeg zal blijken wie de betere tacticus is, Cossiga of D'Alema. Dan zal ook duidelijk zijn of Italië terugkeert naar een Koude Oorlog of dat het zich wellicht dan toch schaart onder de politiek iets meer ontwikkelde Europese staten.

Nanda Troost

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden