Italiaanse Baantjer wint het van de blote borsten

De Italiaanse televisie staat bekend om de vrouwen in beeld: jong en schaars-gekleed of ouder en omgebouwd en opgespoten. Maar niemand kan tippen aan de populariteit van de kale commissaris Montalbano, de fictieve held in een wereld die verdacht veel op de werkelijkheid lijkt.

Een kale man kijkt in zijn autospiegel. Achter hem stapt een vloekende jongeman uit zijn dikke Audi. In zijn hand draagt hij een honkbalknuppel. Hij komt steeds dichterbij. 'Twee keer zei ik dat je me er langs moest laten', tiert de jongen, klaar om uit te halen. Maar onze protagonist is sneller. Hij gooit zijn deur open, drukt zijn pistool tegen de hals van zijn belager en slaat hem in de boeien.


Salvo Montalbano is een kalme commissaris die zich niet zomaar in elkaar laat meppen. Maar nog geen uur nadat hij de jonge belager heeft laten opsluiten, loopt een gelikte advocaat zijn kantoor binnen. 'Mijn cliënt is de zoon van de president van de provincie', zegt deze op dwingende toon. 'Als u de zaak laat gaan, zullen wij de provocatie vergeten.'


Misdaad bestrijden is aardig ingewikkeld als de betrokkenen voortdurend naar je baas bellen, maar commissaris Salvo Montalbano is onomkoopbaar. Hij is de Italiaanse Baantjer en hij is razend populair. Meer dan tien miljoen Italianen zaten dit jaar aan de buis gekluisterd voor zijn avonturen in het fictieve Siciliaanse kustplaatsje Vigàta.


Ze zijn verzonnen, de misdaden uit de serie Commissaris Montalbano, maar ze verschillen niet veel van de berichten uit de Italiaanse kranten: vrouwen die in elkaar worden geslagen door jaloerse echtgenoten. Misdaden waarachter schimmige netwerken van belangen schuilgaan. Met geregeld een bijrol voor een politicus.


Italianen smullen van zulke zaken. Regionale moorden zetten ze paginagroot in de belangrijkste nationale kranten en een schandaal hoeft maar één wazig randje te hebben of het krijgt de stempel Giallo (geel), verwijzend naar de geelkleurige detectiveromans in de boekenwinkels. 'Er zit iets achter', zegt de Italiaan op de straat dan, of het nu om de rechtszaken van Berlusconi gaat of de gaten in het Romeinse wegdek. Het Italiaanse collectieve geheugen staat vol mysterieuze misdaden, zoals de nog altijd onopgeloste ontvoering van politicus Aldo Moro, of de verdwijning van een meisje uit Vaticaanstad. Soms komt de waarheid bewust niet boven water, is de conclusie van de Italianen, die daarom voor ieder probleem wel een complottheorie hebben klaarstaan.


Misschien moest u bij Italiaanse televisie eigenlijk aan iets anders denken: halfnaakte meisjes. Daar staat de Italiaanse televisie om bekend. Sinds mediamagnaat Silvio Berlusconi de schaarsgeklede vrouw op de Italiaanse beeldbuis introduceerde, heeft ze zich in rap tempo door de ether verspreid. Het meisje dat je eerst ziet dansen in een kleine bikini, kun je een paar jaar later in een talkshow zien zitten als parlementariër. Ze heeft het vrouwbeeld beïnvloed, in ieder geval op de beeldbuis. Zelfs de meest vasthoudende zapper zal er met moeite een vrouw van boven de 40 tegenkomen met natuurlijke lippen. De televisievrouw is omgebouwd en opgespoten, zelfs als ze serieuze journalistieke programma's presenteert.


Maar in de strijd om de kijker wint de kale commissaris Montalbano het met gemak van die dansende dametjes. De detectiveserie is sinds de eerste aflevering in 1999 een kijkcijferkanon. Iedere aflevering is gebaseerd op een roman van de in Italië beroemde detectiveschrijver Andrea Camilleri en duurt bijna twee uur. Het zijn haast films. Ieder jaar zendt de Italiaanse publieke omroep vier van zulke televisiefilms uit. Ieder jaar stijgt het aantal kijkers.


De Italiaanse Baantjer is zo populair dat de Italianen zelfs een serie hebben gemaakt over zijn jonge jaren, Il Giovane Montalbano. De serie is naar 65 landen geëxporteerd en Acteur Luca Zingaretti is uitgegroeid tot de best betaalde acteur van de Italiaanse televisie. Volgens televisieblogs verdient hij 450 duizend euro per aflevering. En dat terwijl schrijver Andrea Camilleri flink mopperde toen hij hoorde dat zijn Montalbano zou worden gespeeld door een acteur die niet eens haar had.


Het tempo van de serie is vrij traag. De camera neemt uitgebreid de tijd om de Siciliaanse kust, het binnenland en de karakteristieke dorpjes in beeld te brengen. Indrukwekkende architectuur. Azuurblauwe zee.


Montalbano zelf is eigenlijk een beetje een loser, schrijven Italiaanse commentatoren. Hij is vooral bezig met zijn werk. Hij is rustig en serieus, een man van weinig woorden. Hij heeft geen grote vriendengroep, maar hecht veel waarde aan het handjevol mensen in zijn omgeving. En de commissaris krijgt geregeld aandacht van mooie vrouwen, maar gaat er niet op in. Een groot contrast met de trotse mannen die op de andere zenders zijn omringd door die halfnaakte meisjes.


En toch houden de Italianen van die sympathieke Montalbano, die per ongeluk tegen een blikje trapt tijdens het begluren van een geheime bijeenkomst. 'Montalbano is onze geheime ik', schrijft socioloog Gianpiero Gamaleri verlangend naar het leventje van Montalbano. Iedere ochtend zo van je terras het strand oplopen, is nogal een verschil met de verkeershectiek die het gros van de Italianen dagelijks moet trotseren. In Vigàta bestaan geen files. Montalbano's leven is simpel en oprecht. En Montalbano heeft iedere middag tijd voor een uitgebreide lunch aan zee.


Anchorman: Michele Santoro


Ondanks de opkomst van internet brengt elke wereldbewoner nog steeds gemiddeld drie uur per dag voor de tv door. Waar kijken ze naar? Volkskrant-correspondenten van over de hele wereld kiezen deze zomer het tv-programma dat het best de ziel van het land laat zien. Vandaag deel 7: Italië


'Basta! Je moet je schamen', schreeuwde Michele Santoro tijdens de verkiezingscampagne tegen oud-premier Silvio Berlusconi. 'Jij moet opstaan en vertrekken', schreeuwde die terug, met een grote grijns. Zeker een minuut of twee bleven presentator en gast zo door elkaar heen schreeuwen.


Wie de Italiaanse talkshows wil volgen, moet zich trainen in synchroonluisteren. Zelden is slechts één persoon aan het woord. Wie het hardst roept, wordt gehoord. Uit het geschreeuw tussen Santoro en Berlusconi is geen onbetwiste winnaar op te maken. Ze bestrijden elkaar al twintig jaar en zijn aan elkaar gewaagd.


Anchorman Michele Santoro (62) heeft zeker één overeenkomst met Silvio Berlusconi: Italianen houden van hem of haten hem. Santoro is een kijkcijferhit, maar veroorzaakt al decennialang de ene na de andere rel. Hij wordt beschuldigd van oproertelevisie met zijn afleveringen over corrupte politici, de invloed van de maffia en het gebrek aan persvrijheid in Italië. Zowel door links als door rechts.


Een blauwe maandag maakte de anchorman zelfs een populair programma voor een zender van Berlusconi. Maar toen hij een paar jaar later terug was bij de publieke omroep probeerde de mediamagnaat hem vooral van de buis te krijgen. 'Hij gebruikt de publieke televisie op criminele wijze', zei Silvio Berlusconi in 2002 tijdens een persconferentie. Als premier had hij op dat moment invloed op de publieke omroep. Datzelfde jaar ontving Santoro zijn ontslagbrief. Onterecht, oordeelde een rechtbank later.


Nu maakt Santoro - na een korte uitstap als politicus bij de Partij van de Europese Sociaal-democraten in het Europees Parlement - het actualiteitenprogramma Servizio Pubblico, zijn versie van de publieke omroep. Sinds 2012 is de talkshow de kijkcijfertrekker van La 7, een van de weinige commerciële zenders op de kabel die niet in handen zijn van Berlusconi.


Ook populair in Italië


1 Festival della Canzone Italiana di Sanremo gemiddeld 11,9 miljoen kijkers Toen de regering Monti vorig jaar viel en verkiezingen werden gepland in februari heerste landelijke paniek in Italië: februari is van het festival van Sanremo! Midden in de campagnestrijd moest de 63ste editie van het festival dus wel doorgaan. Ieder jaar zendt de publieke omroep de vijfdaagse strijd om het beste Italiaanse lied uit. Wie wint, wordt beroemd.


2 Grande Fratello Seizoen 12: ongeveer 4 miljoen kijkers


Nederland is er al een tijdje mee gestopt, maar de Italianen smullen nog steeds van de door John de Mol bedachte realityshow Big Brother. Berlusconi's satellietzender Mediaset Premium laat de Italianen zelfs live bij de inwoners van het Big Brotherhuis naar binnen gluren. Seizoen twaalf was wel iets minder populair dan de eerdere seizoenen. Toch is seizoen 13 alweer in aantocht.


3 MasterChef Italia 1 miljoen kijkers bij de finale De zure juryleden van deze culinaire afvalrace bekritiseren behalve eten tegenwoordig ook de Italiaanse politiek. Ze zijn Beroemde Italianen geworden, net als de winnares. MasterChef Italia brak de kijkcijferrecords voor programma's op de betaalde televisie. De televisiewereld heeft het begrepen: kookprogramma's overspoelen nu de kanalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden