ISRAEL

'LAAT UW VRIEND en de vriend van uw vader niet in de steek'. Met die bijbeltekst deed rabbijn Ovadia Yosef een beroep op de toekomstige premier van Israël, Ehud Barak, om de andere grote winnaar in de verkiezingen, de ultra-orthodoxe Shas-partij, in een nieuwe regering op te nemen....

'We zijn geen extremisten.' De rabbijn, geestelijk leider van de partij die van 10 naar 17 zetels in de Knesset steeg, was de gematigdheid zelve. Alsof ultra-orthodoxen dit jaar niet massaal te hoop liepen tegen een van de pijlers van de rechtsstaat, de rechterlijke macht.

Alsof de politiek leider van Shas, de wegens fraude en andere vergrijpen veroordeelde Aryeh Deri, geen aanval deed op rechters, die hem 'gepakt' zouden hebben omdat hij van Marokkaanse afkomst is. Alsof aanhangers van Deri en Ovadia niet met man en macht proberen seculiere Israëli's hun wil op te leggen (geen verkeer op de sabbat, sluiting van winkels en bioscopen).

Niet alleen Ovadia, ook Deri deed deze week een opzichtige poging om Shas in de regering te helpen. Hij gaf zijn zetel in de Knesset op, en zei dat hij buiten de onderhandelingen over een coalitie blijft. Per slot van rekening had Barak tijdens de verkiezingscampagne gezegd dat hij niet met een crimineel aan tafel zou gaan zitten.

Barak deed de geste van Deri af als een cosmetische operatie. Achter de schermen zal de man zich ongetwijfeld bemoeien met de formatiebesprekingen. Voor zijn achterban is Deri een held, een heilige, die ten onrechte is veroordeeld.

Op papier heeft Barak, die Benjamin Netanyahu verpletterend versloeg, tal van mogelijkheden om een regering te vormen. In het door een recordaantal partijen bevolkte nieuwe parlement heeft hij partners voor het uitkiezen. Hij heeft Shas niet nodig. Maar de partij heeft een paar troeven in handen. In de eerste plaats het aantal zetels, slechts twee minder dan de door Netanyahu ernstig beschadigde Likud. Ten tweede claimt Shas een constructieve rol in het vredesproces dat Barak weer op gang wil brengen nadat het onder Netanyahu op dood spoor was geraakt. Shas maakte deel uit van de regering-Rabin die de Oslo-akkoorden sloot. Daarop slaat de bijbeltekst die rabbijn Ovadia gebruikte: Rabin is de 'politieke vader' van Barak, en Shas hun beider vriend.

Shas beroept zich ook op Baraks uitspraak dat hij het door etnische, sociale en religieuze twisten geplaagde land tot een eenheid wil smeden.

Op dit punt krijgt Shas zelfs bijval van vooraanstaande linkse commentatoren. Ze wijzen erop dat Shas een brede volkspartij is geworden, mede door stemmen weg te halen bij Likud.

Barak staat, zo lijkt het, niet te popelen om de winst van Shas te honoreren met ministersposten. De ervaring leert dat Shas departementen als Binnenlandse Zaken, Huisvesting en Werkgelegenheid en Sociale Zaken gebruikt om de eigen cliëntèle te bevoordelen. Niet voor niets heeft Natan Sharansky, voorvechter van de grote groep immigranten uit de voormalige Sovjet-Unie, Binnenlandse Zaken opgeëist.

Eli Suissa, Shas-minister onder Netanyahu, heeft het immigranten knap lastig gemaakt zich in Israël te vestigen, met soms vernederende onderzoeken naar de zuivere joodse achtergrond van olim (nieuwkomers).

Het staat vast dat Sharansky's partij in een nieuwe regering komt. Dat geldt ook voor de nieuwe centrumpartij van Yitzhak Mordechai. De man zelf, die zich op het allerlaatste moment terugtrok als kandidaat-premier, dreigt echter buiten de boot te vallen. Mordechai hoopte terug te keren op het ministerie van Defensie, waar hij door Netanyahu was weggestuurd. Maar Barak wil de komende twee jaar Defensie onder eigen hoede nemen, terwille van de hervatting van het vredesproces.

Wie misschien wel op zijn post blijft, is verrassend genoeg minister van Buitenlandse Zaken, Ariel Sharon, de havik van de Likud-partij. Want als politieke waarnemers in Israël het goed zien, gaat Barak liever in zee met Likud dan met Shas. Nadat Netanyahu had aangekondigd als Likud-leider op te stappen, is Sharon voorgedragen als (tijdelijk) voorzitter. Dat betekent dat hij de eerste onderhandelaar van Likud wordt.

Sharon heeft zich in het verleden herhaaldelijk voorstander getoond van een brede coalitie tussen zijn partij en de Arbeidspartij van Barak. Netanyahu was ertegen. Pas toen hij eind vorig jaar in het parlement aan het wankelen werd gebracht, bood hij Barak aan samen te regeren. Barak weigerde. Hij wilde niets liever dan dat Netanyahu ten val kwam, hetgeen geschiedde.

Maar Likud zonder Netanyahu kan een tamelijk aantrekkelijke partner voor Barak zijn. Geschonden uit de strijd gekomen, heeft de partij niet zo gek veel meer te eisen. En door 'de vijand' Likud in een coalitie op te nemen, kan de premier volhouden dat zijn 'streven naar eenheid' meer is dan een kreet. Daarmee slaat hij Shas een troef uit handen.

Door Shas te weren, kan hij ook de linkse partij Meretz aan zich binden. Die moet niets hebben van samenwerking met ultra-orthodoxen. Een coalitie van Eén Israël (voorheen Arbeidspartij) met Sharansky's 'Russenpartij', de nieuwe Centrumpartij en Meretz weerspiegelt de keuze die de Israëli's deze week hebben gemaakt. Een keuze voor een pro-vredeskoers. En ook, de zege van Shas ten spijt, voor een samenleving waarin een minderheid als de ultra-orthodoxen geen kans krijgt om onevenredig veel macht te bekleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden