Israëlische nederzetting Beit El vertrouwt niet op donateur Trump

'Klein geheimpje': Donald Trump gaf geld aan een Israëlische nederzetting. Nu is hij president, maar veel voordeel verwachten de inwoners er niet van. Vorige week was hij al minder positief.

Hillel Manne, wijnhouder, laat zien hoe dichtbij de palestijnse huizen van de nederzetting vandaan staan. Beeld Cigdem Yuksel

De nederzetting Beit El, niet ver van Jeruzalem, geniet de sympathie van Donald Trump himself. Begin deze eeuw spendeerde de man van wie niemand vermoedde dat hij president van de VS zou worden, 10 duizend dollar voor de bouw van een yeshiva, een streng-religieuze onderwijsinstelling. Yaakov Katz, oprichter van de nederzetting, onthulde dit 'kleine geheimpje' kort nadat Trump in het Witte Huis was gekozen.

De yeshiva is de trots van de circa zevenduizend Joodse kolonisten. Als er één gewijde plek is in Judea en Samaria, zoals ze de bezette Westelijke Jordaanoever in bijbelse taal noemen, dan is het wel Beit El ('Huis van God').

Hillel Manne, de plaatselijke wijnbouwer, laat het rotsachtige bouwsel zien waar aartsvader Jacob droomde over een ladder waarop engelen naar de hemel klommen. Naast de sobere archeologische bezienswaardigheid prijkt een bord met een tekst uit het bijbelboek Genesis: 'God zei tot Jacob: ik zal het land waarop je ligt aan jou en je kinderen geven.' 'Daarna kwamen de Palestijnen. Millennia geleden, maar lang na de Joden', zegt Manne. Palestijnen maken tot op de dag van vandaag aanspraak op het land van Beit El. 'Ze belemmeren dat we hier ongestoord kunnen bouwen.'

Beit El ligt zo'n 900 meter boven de zeespiegel. Op een zonnige dag kun je de Middellandse Zee zien. Vandaag is het regenachtig en grauw, de zon breekt slechts af en toe door. Goed zichtbaar zijn Palestijnse dorpen en steden rondom de nederzetting. Manne wijst ze met wijdse armbewegingen aan.

Beit El is luttele kilometers verwijderd van Ramallah, waar de Palestijnse president Mahmoud Abbas zetelt. Abbas wacht vandaag in spanning af wat de eerste ontmoeting tussen president Trump en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu voor de Palestijnen in petto heeft.

Het gebrouw van de Yeshiva, de grootste religieuze onderwijsinstelling in Beit El. Beeld Cigdem Yuksel

Wie denkt dat de inwoners van Beit El hooggespannen verwachtingen koesteren over de ontmoeting, komt bedrogen uit. Ogenschijnlijk gaan ze zonnige tijden tegemoet. David Friedman, door Trump uitgekozen als zijn ambassadeur in Israël, heeft jarenlang fondsen geworven voor Beit El, in het bijzonder voor de religieuze opleiding. Trumps' schoonzoon Jarid Kushner, tevens zijn adviseur voor het Midden-Oosten, doneerde zelf aan Beit El.

Maar dat biedt geen enkele garantie, zeggen ze hier. 'Wie er ook in het Witte Huis zit, God beslist', meent de 26-jarige Ayal, zijn vinger naar boven wijzend. In Beit El geboren uit Amerikaanse ouders heeft Ayal met zijn broer een bakkerij gesticht. Hun oer-Amerikaanse donuts wonnen een prijs in Israël.

Andere inwoners zeggen dat enig wantrouwen jegens president Trump niet misplaatst is. De president leek aanvankelijk een uitgesproken medestander van de meer dan een half miljoen Joodse kolonisten op de Westoever en het Arabische deel van oostelijk Jeruzalem. Vorige week liet hij echter weten dat nederzettingen 'niet zo nuttig' zijn om het vredesproces met de Palestijnen uit het slop te halen.

Ayal runt samen met zijn broer een bakkerij in Beit El. Hij wijst naar God, hij weet alles. Beeld Cigdem Yuksel

Trump zei dat nadat premier Netanyahu een ongekende uitbreiding van een aantal nederzettingen (waaronder Beit El) had aangekondigd. Overspeelde de premier zijn hand, erop vertrouwend dat 'vriend' Trump geen bezwaar zou maken?

'Bibi is het probleem', zegt garagehouder David Deri, die de bijnaam van Netanyahu gebruikt. Het is, zegt hij, nog maar enkele weken geleden dat de regering-Netanyahu de nabijgelegen mini-nederzetting Amona liet ontruimen, die was gebouwd op Palestijnse privégrond. Een grote politiemacht greep in toen lang niet alle inwoners vrijwillig wilden vertrekken. De ontruiming was verordonneerd door het Hooggerechtshof, de regering greep in met tegenzin.

De ontruiming heeft kwaad bloed gezet in Beit El, dat in zijn veertigjarig bestaan ook tal van aanvaringen had met 'de politiek' en de rechterlijke macht. Inwoners hebben herhaaldelijk geprobeerd de grenzen te verschuiven. Soms gebruikten ze valse eigendomspapieren en werden ze teruggefloten. Wijnbouwer Manne laat de resultaten zien: half afgebouwde woningen, een gesloopt complex dat erbij ligt als een vuilnisbelt.

'Zover is het gekomen onder Netanyahu: woningen voor Joden gaan tegen de vlakte', zegt Manne. Zelf woont hij in een nette woning; veel andere kolonisten wonen in containers. Zijn ze bang dat ze ook moeten vertrekken, omdat ze geen eigendomspapieren hebben? Manne omzeilt de vraag: 'Misschien omdat het goedkoper is.'

Het Israëlische parlement besloot onlangs dat tientallen 'buitenposten', gebouwd op Palestijnse privégrond, alsnog worden gelegaliseerd. De kans is groot dat het Hooggerechtshof er een streep door zet. Europa reageerde woedend, Trump liet weten dat hij pas zijn mening geeft als rechters (met wie hij in eigen land weinig op heeft) een oordeel geveld hebben. De 1.250 veelal grote families in Beit El hebben uiteenlopende redenen om juist hier te wonen, van religieus-nationalistische ('hier horen we thuis') tot praktische: 'Het is hier rustig en veilig', zeggen inwoners. In de buurt liggen grote politie- en legerbases; het wemelt in Beit El van de uniformen. Er is veel ruimte en frisse lucht, zeggen anderen. Een voordeel is ook dat goedkope Palestijnse arbeidskrachten gemakkelijk te vinden zijn. 'Ze wonen om de hoek.' Wrang genoeg staat vlak bij de ingang van de nederzetting een bord waarop wordt gewaarschuwd dat het betreden van Palestijns gebied gevaarlijk is.

Dr. Hagai Ben-Artzi (66), docent bijbelstudies, stond aan de wieg van Beit El. Van een paar provisorische bouwsels op een heuveltop is de nederzetting uitgegroeid tot een stadje met een kleding- en juwelenwinkel, kinderspeelplaatsen, lichte industrie en uiteraard de yeshiva, die nu zo'n 350 studenten telt. Het is de hoogste tijd dat de inwoners worden behandeld als 'normale Israëlische burgers,' zegt Ben Artzi. Dat kan alleen maar als de regering nederzettingen annexeert, in zijn eigen woorden 'soevereiniteit verleent'.

Die stap gaat premier Netanyahu te ver. Hij voelt zich evenwel opgejaagd door ultra-rechtse coalitiepartners (tevens politieke rivalen), aangevoerd door de minister van Onderwijs, Naftali Bennett, leider van de partij Joods Huis. Die praat onbekommerd over annexatie van de Westelijke Jordaanoever en was de drijvende kracht achter de omstreden wetgeving om 'buitenposten' aan de flanken van nederzettingen te legaliseren.

Misschien kan Trump de premier een duwtje in de rug geven, zegt Ben-Artzi, een broer van Netanyahu's echtgenote Sara. 'Het is nog niet eerder voorgekomen dat een Amerikaanse president een ambassadeur en een adviseur benoemde die geld doneerden voor nederzettingen.'

De benoeming van Friedman moet nog door de Amerikaanse Senaat worden bekrachtigd. Het kan lastig worden, melden Israëlische media. Bestuurders van de door Friedman gesponsorde yeshiva willen er niet over praten en houden de klaslokalen gesloten voor pottenkijkers.

Dr. Ben-Artzi: 'Het zijn spannende tijden. De tijd lijkt ons gunstig gezind. Maar het kan nog lang duren voordat iedereen hier in een huis woont en niet in een caravan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.